در این نوشته جدیدترین سوالات با جواب درس پنجم دین و زندگی یازدهم ریاضی و تجربی با موضوع درس ««امامت، تداوم رسالت»» قرار گرفته است که شامل سولات پاسخ کوتاه، تشریحی و جای خالی میباشد.
سوالات درس ۵ دین و زندگی یازدهم ریاضی و تجربی
۱- کدامیک از مسئولیتهای رسول خدا (ص) با رحلت ایشان، «تمام» میشود یا «پایان» مییابد؟
پاسخ: دریافت و ابلاغ وحی
۲- پیامبر اکرم (ص) در سخنرانی روز غدیر، کدام مطلب زیر را «زودتر» بیان کردند؟
الف) هر کس که من ولی و سرپرست اویم، علی نیز ولی و سرپرست اوست.
ب) ای مردم، چه کسی به مؤمنان از خودشان سزاوارتر است؟
پاسخ: ب) ای مردم، چه کسی به مؤمنان از خودشان سزاوارتر است؟
۳- چرا فرض اول؛ یعنی سکوت قرآن کریم و پیامبر اکرم (ص) درباره پایان دو مسئولیت «مرجعیت دینی» و «ولایت ظاهری»، «باطل» است؟
پاسخ: زیرا قرآن کریم، هدایتگر مردم در همۀ امور زندگی میباشد و ممکن نیست نسبت به این دو مسئولیت مهم که بهشدت در سرنوشت جامعه اسلامی تأثیرگذار است، بیتفاوت باشد.
۴- لازمه جانشینی رسول خدا (ص)، داشتن کدام ویژگیهای ایشان است؟
پاسخ:
۱- علم کامل
۲- عصمت از گناه و اشتباه
۵- از میان سه فرض ارائهشده درباره پایان یا ادامهیافتن دو مسئولیت «مرجعیت دینی» و «ولایت ظاهری» پس از رحلت رسول خدا (ص)، کدامیک «منطقی» و «قابلقبول» است؟ توضیح دهید.
پاسخ: فرض «سوم»؛ یعنی رسول اکرم (ص) به فرمان خداوند، به تداوم تعلیم و تبیین دین [مرجعیت دین] و دوام حکومت [ولایت ظاهری] پس از خود، به شکل «امامت» فرمان داده و جانشین خود را تعیین کرده است و مانع تعطیلی این دو مسئولیت شده است.
۶- پیامبر گرامی اسلام (ص)، برای آگاهی مردم از کدام موضوع، مدتها هر روز صبح، هنگام رفتن به مسجد از در خانۀ حضرت فاطمه (س) میگذشت و اهل خانه را «اهلبیت» صدا میزد؟
پاسخ: نزول آیۀ تطهیر در حقّ این خانواده معصوم
۷- با تدبر در «آیات»، «روایات مطمئن و مسلّم نقلشده از پیامبر (ص)» و «مطالعه تاریخ اسلام»؛ چه چیزی را درباره جانشینی رسول خدا (ص) درمییابیم؟
پاسخ: درمییابیم که خداوند، امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (ع) را به جانشینی رسول خدا (ص) و امامت بعد از ایشان منصوب و امامان معصوم (ع) پس از ایشان را نیز معرّفی کرده است.
۸- ضرورت داشتن کدام ویژگی، یکی از دلایل معرّفی امام از جانب خدا به خلافت است و کدام آیه، به این موضوع اشاره دارد؟
پاسخ: معصوم بودن ایشان از «گناه» و «خطا» – «آیۀ تطهیر»
۹- پس از گذشت حدود سه سال از بعثت نبی مکرّم اسلام حضرت محمد (ص)، کدام فرمان از جانب خداوند بر ایشان آمد؟ و این آیه به چه نامی مشهور است؟
پاسخ: «وَأَنذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ؛ خویشان نزدیکت را انذار کن.» – «آیۀ انذار»
۱۰- با توجه به «حدیث غدیر»، به سؤالات زیر پاسخ دهید:
۱- حجۀ الوداع یا حجۀ البلاغ را تعریف نمایید.
پاسخ: پیامبر گرامی اسلام (ص)، در سال «دهم هجرت» عازم «مکّه» شد تا فریضۀ حج را بهجا آورد. این حج که در آخرین سال زندگی ایشان برگزار شد، به این نام مشهور شد.
۲- چرا در آخرین حج پیامبر (ص)، حدود ۱۲۰ هزار نفر شرکت کرده بودند؟
پاسخ: تا روش انجامدادن اعمال حج را از رسول خدا (ص) فرا گیرند و حج را با ایشان بهجا آورند.
۳- آیه ۶۷، سوره مائده [آیۀ ابلاغ] چه زمانی و مکانی نازل شد؟
پاسخ: پس از برگزاری حج و در مسیر بازگشت به «مدینه»، در روز «هجدهم» ماه «ذیحجه» در محلّی به نام «غدیر خم»
۱۱- آیۀ ولایت را به همراه ترجمه آن بنویسید.
پاسخ: «إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَاةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ رَاکِعُونَ»
ترجمه: «همانا ولی شما خداوند و رسول اوست و مؤمنانی که نماز را برپا میدارند و در حال رکوع، زکات میدهند.»
۱۲- طبق حدیث جابر، رسول خدا (ص) درباره ماندن بر عقیده به امام زمان (عج) با وجود پنهان و طولانیبودن غیبت آن حضرت، آن را شامل کدام افراد میداند؟
پاسخ: فقط افرادی که «ایمان راسخ» دارند.
۱۳- با نزول کدام آیه، رسول خدا (ص) پس از دریافتن وحی از طرف خداوند که کسی در حال رکوع صدقه داده است و خداوند قصد دارد او را معرّفی کند، با شتاب و در حالی که آیه را میخواند و مردم را از آن آگاه میکرد، به مسجد آمد؟
۱- آیۀ ولایت
۲- آیۀ ابلاغ
۳- آیۀ تطهیر
۴- آیۀ اکمال
پاسخ: آیۀ ولایت
۱۴- پیامبر اکرم (ص)، به جابر بن عبدالله انصاری فرمود که کدام امام معصوم (ع) را در سنّ پیری خواهد دید و از او خواست، سلامش را به آن امام برساند؟
۱- علی بن محمد (ع)
۲- حسن بن علی (ع)
۳- علی بن الحسین (ع)
۴- محمد بن علی (ع)
پاسخ: محمد بن علی (ع)
۱۵- وقتی آیات نماز نازل شد، یاران رسول خدا (ص) از ایشان میخواستند که چگونگی «نمازخواندن» را بدانند؛ پیامبر (ص) چه کاری را انجام دادند؟
پاسخ: پیامبر اکرم (ص) به مسجد آمدند و به آنان فرمود: «اینگونه که من نماز میخوانم، شما هم بخوانید.» آنگاه، نمازخواندن را به آنان تعلیم داد.
۱۶- آیۀ شریفۀ: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ أَطِیعُواْ اللَّهَ وَأَطِیعُواْ الرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنکُمْ…» کدامیک از قلمروهای پیامبر (ص) را شامل میشود؟
پاسخ: «دریافت و ابلاغ وحی»، «مرجعیت دینی» و «ولایت ظاهری»
۱۷- وقتی جابر بن عبدالله انصاری از رسول خدا (ص) سؤال کرد، «أُولِیالْأَمْرِ» چه کسانی هستند؛ ایشان چه فرمودند؟
پاسخ: ای جابر! آنان «جانشینان من» و «امامان بعد از من» هستند؛ سپس آنان را یکییکی به وی معرّفی کرد.
۱۸- نزول آیه تطهیر در شرایطی که رسول خدا (ص) با شتاب به مسجد بیاید و بپرسد: چه کسی در حال رکوع صدقه داده است و اعلام ولایت امام علی (ع) از جانب آن حضرت، برای چه بود؟
پاسخ: برای آن بود که مردم با چشم ببینند و از زبان پیامبر (ص) بشنوند تا امکان «مخفیکردن آن» نباشد.
۱۹- رسول خدا (ص) در حدیث جابر، کدام معصوم را «همنام» و «همکنیۀ» خویش معرفی فرمود؟
پاسخ: «امام دوازدهم؛ حضرت مهدی (عج)»
۲۰- با توجه به آیۀ «إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَاةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ رَاکِعُونَ» به سؤالات دادهشده زیر پاسخ دهید:
۱- این آیه، به چه نامی مشهور است؟
پاسخ: آیۀ ولایت
۲- این آیه، در شأن چه کسی نازل شده است؟
پاسخ: امام علی (ع)
۳- وقتی رسول خدا (ص) در مسجد پرسید: «چه کسی در حال رکوع صدقه داده؟»، چه پاسخی شنید؟
پاسخ: فقیری که انگشتری در دست داشت، به حضرت علی (ع) که در حال نماز بود، اشاره کرد و گفت: «آری، این مرد در حال رکوع، انگشتری خود را به من بخشید.»
۲۱- چهار پیام برای حدیث «ثقلین» بنویسید.
پاسخ:
۱- همانطور که قرآن و پیامبر (ص) از هم جدا نمیشوند، قرآن و اهلبیت (ع) نیز همواره با هماند.
۲- همانطور که قرآن «همیشگی» است، وجود معصوم نیز در کنار آن «همیشگی» است.
۳- در صورتی مسلمانان گمراه نمیشوند که به هر دو با هم، تمسک بجویند.
۴- نمیتوان برای هدایت و سعادت اخروی، فقط از یکی از دو یادگار پیامبر (ص) پیروی کرد.
۲۲- بعد از نزول کدام آیه، «رسول خدا (ص)، چهل نفر از بنیهاشم را دعوت کرد و درباره اسلام با آنان سخن گفت و آنان را به این دین فراخواند. از میان حاضران، فقط امام علی (ع) برخاست و گفت: من یار و یاور تو خواهم بود. در هر سه بار تکرار درخواست رسول خدا (ص)، همه سکوت میکردند و تنها امام علی (ع) قاطعانه اعلام آمادگی و فداکاری کرد»؟ پس از آن پیامبر (ص) چه کردند؟
پاسخ: «آیۀ انذار»؛ پیامبر (ص) دست آن حضرت را در دست گرفت، بیعت ایشان را پذیرفت و به مهمانان فرمود: «همانا، این برادر من، وصی من و جانشین من در میان شما خواهد بود.»
۲۳- بعد از نزول کدام آیه، پیامبر اکرم (ص) دستور داد همه «توقّف» کنند تا بازماندگان برسند و آنان که جلو رفتهاند، برگردند. ظهر شده بود، ایشان ابتدا «نماز» را بهجا آوردند و سپس در یک سخنرانی مهم و مفصل با مردم صحبت کرد و آنان را برای دریافت آن پیام بزرگ الهی آماده کرد و در کدام واقعه؟
پاسخ: «یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ» // … واقعۀ غدیر خم
۲۴- آیات و روایاتی که به معرّفی جانشینان رسول خدا (ص) پرداختهاند را نام ببرید. (ذکر ۴ مورد کافی است.)
پاسخ:
۱- آیه انذار
۲- آیه ولایت
۳- حدیث جابر
۴- حدیث ثقلین
۵- حدیث منزلت
۲۵- چرا امام علی (ع) و دیگر امامان (ع) باید مانند پیامبر اکرم (ص)، «معصوم» باشند؟
پاسخ: زیرا ایشان دو مسئولیت «مرجعیت دینی» و «ولایت ظاهری» مسلمانان را پس از رسول خدا (ص) بر عهده دارند و کردار و گفتار آنان اسوه و راهنمای مسلمانان است. پس، ضروری است که آنان نیز معصوم از گناه و خطا باشند.
۲۶- چه کسی امام را معیّن و معرّفی میکند و چگونه میتوان کسی را که شایستگی این مقام را دارد، شناخت؟
پاسخ: همانطور که پیامبر اکرم (ص) از طرف خداوند معرّفی و معیّن میشود، تنها کسی که میتواند فرد شایستۀ مقام امامت را معرّفی کند و به مردم بشناساند، اوست. امام باید ویژگیها و صفات پیامبر اکرم (ص) بهجز دریافت و ابلاغ وحی را داشته باشد؛ از جمله این ویژگیها، «عصمت» است. البته تشخیص این صفت، برای انسانها ممکن نیست؛ یعنی انسانها نمیتوانند تشخیص دهند که چه کسی معصوم است، مرتکب هیچ گناهی نمیشود و شایستگی این مقام را دارد.
۲۷- با تفکّر در «آیۀ تطهیر» چه چیزهایی را درمییابیم؟
پاسخ:
۱- این آیه، هر گونه گناه و پلیدی را از پیامبر اکرم (ص)، امام علی (ع)، حضرت فاطمه (س)، امام حسن (ع) و امام حسین (ع) دور میداند و آنان را معصوم از گناه و پلیدی معرّفی میکند.
۲- این آیه، تعداد خاصی از خانواده پیامبر (ص) را دربرمیگیرد که مقام «عصمت» دارند؛ یعنی در اینجا افراد خاصی از اهلبیت رسول خدا (ص) مورد نظر است و شامل همه نمیشود.
۳- چون این تعداد خاص «معصوماند»، سخن و عمل آنان مطابق با دین و بیانکننده دستورات الهی است.
۲۸- چرا فرض دوم؛ یعنی پایان دو مسئولیت «مرجعیت دینی» و «ولایت ظاهری» از نظر قرآن کریم و پیامبر اکرم (ص)، نیز صحیح نیست؟
پاسخ: زیرا نیاز جامعه به این دو مسئولیت پس از رسول خدا (ص)، نهتنها از بین نرفت، بلکه «افزایش» هم یافت؛ به دلیل گسترش اسلام در نقاط دیگر جهان، ظهور مکاتب و فرقههای مختلف، پیدایش مسائل و مشکلات جدید اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی را به دنبال داشت و نیاز به امام و رهبری که در میان انبوه افکار و عقاید، حقیقت را به مردم نشان دهد و جامعه را آنگونه که پیامبر (ص) مدیریت میکرد، اداره نماید، «افزونتر» شد.
۲۹- چرا آیه تطهیر در زمان رسول خدا (ص)، فقط شامل امام علی، حضرت فاطمه، امام حسن و امام حسین (ع) میشد؟
پاسخ: زیرا در زمان رسول خدا (ص)، فقط این چهار نفر حضور داشتند، به همین دلیل در این روایت، تنها نام این چهار بزرگوار ذکر شده است. البته در سخنان دیگر ایشان، امامان بعدی هم جزء اهلبیت شمرده شدهاند.
۳۰- درباره پایانیافتن یا ادامه پیدا کردن دو مسئولیت پیامبر اکرم (ص) یعنی؛ «مرجعیت دینی» و «ولایت ظاهری» سه فرض مطرح شده است، آنها را بنویسید.
پاسخ: قرآن کریم و پیامبر اکرم (ص)؛
۱- در این باره، «سکوت» کردهاند.
۲- پایانیافتن این دو مسئولیت را اعلام کردهاند.
۳- این دو مسئولیت را بر عهده جانشینی که تعیین کردهاند، قرار دادهاند.
۳۱- چرا پیروی از کلام و رفتار حضرت فاطمه زهرا (س) بر همۀ مسلمانان «واجب» است؟
پاسخ:
۱- علم و عصمت کامل دارد.
۲- سرچشمۀ هدایت و رستگاری است.
۳۲- حکومت و اداره جامعه و تعلیم و تبیین دین، امری تمامشدنی و پایانپذیر نیست.
۳۳- تنها خداوند است که میتواند فرد شایسته مقام امامت را معرّفی کند و به مردم بشناساند.
۳۴- همانطور که قرآن و پیامبر از هم جدا نمیشوند؛ قرآن و اهلبیت نیز همواره با هماند.
۳۵- وقتی خداوند حضرت موسی را مأمور مبارزه با فرعون کرد، آن حضرت از خداوند خواست که برادرش هارون را مشاور، پشتیبان و شریک در امر هدایت مردم قرار دهد.
۳۶- حجّی که در آخرین سال زندگی پیامبر اکرم برگزار شد، به حجۀالبلاغ و حجۀالوداع مشهور است.
۳۷- حضرت فاطمه زهرا (س) جزء اهلبیت است و اگرچه عهدهدار امامت نبوده، اما علم و عصمت کامل دارد.
۳۸- در میان مسئولیتهای سهگانه رسول خدا، مسئولیت اول یعنی دریافت و ابلاغ وحی به مردم با ختم نبوت پایان میپذیرد.
پاسخ: نادرست ❌
۳۹- انسانها نمیتوانند تشخیص دهند که چه کسی معصوم است و مرتکب هیچ گناهی نمیشود.
پاسخ: درست ✔
۴۰- همانطور که قرآن همیشگی است، وجود معصوم نیز در کنار آن همیشگی است.
پاسخ: درست ✔
۴۱- پیامبر گرامی اسلام در سال دوازدهم هجرت عازم مکّه شد تا فریضۀ حج را بهجا آورد.
پاسخ: نادرست ❌
۴۲- لازمه مرتبه جانشینی پیامبر اکرم، داشتن علم و عصمت از گناه و اشتباه است.
پاسخ: درست ✔
سخن پایانی
اگر سوالی درباره سوالات درس پنجم دین و زندگی یازدهم ریاضی و تجربی با موضوع درس ««امامت، تداوم رسالت»» دارید آن را از قسمت نظرات بپرسید. تیم معلمان ما در اولین فرصت شما را راهنمایی میکنند.
✅ سوالات درس چهارم دین و زندگی یازدهم ریاضی و تجربی
📝 نمونه سوالات پایه یازدهم متوسطه دوم
توجه: دانشآموزان عزیز شما میتوانید برای دسترسی آسانتر به مطالب درسی عبارت «سوییتی بلاگ» را در انتهای مطلب مورد نظر خود سرچ(جست و جو) کنید.
