جواب درس یازدهم تاریخ دهم انسانی
در این نوشته جدیدترین گام به گام درس ۱۱ تاریخ دهم انسانی با موضوع درس «آیین کشور داری» قرار گرفته است که شامل جواب فعالیت صفحات ۹۹ تا ۱۰۸ میباشد. در ادامه با ما از بخش جواب تاریخ دهم انسانی همراه باشید.
جواب فعالیت ۱ صفحه ۹۹ تاریخ دهم انسانی
الف- درباره اهداف و انگیزه شاهان هخامنشی از طرح چنین ادعاهایی، با یکدیگر در کلاس گفت و گو کنید.
پاسخ: پادشاهان هخامنشی خود را از قومی اصیل و برگزیده میدانستند و از مردم فرمانبرداری کامل میخواستند. پادشاه به این صورت مشروعیت حکومت خود را در بین مردم توجیه میکرد و از شورشهای احتمالی مردم و خاندانهای دیگر جلوگیری میکردند.
ب- تحقیق کنید که فرَّه ایزدی یا فرَّ کیانی در ایران باستان چه مفهومی داشته و ارتباط آن با ادعای اعطای مقام شاهی از سوی اهوره مزدا به شاهان هخامنشی، چه بوده است.
پاسخ: فره ایزدی نیرویی مینویی و ایزدی است که میتوان آن را پدیدهای خدایی دانست که از جانب اهورا مزدا به شخص پادشاه یا موبدان اهدا میشد. هر کس بدان دست مییافت از سروری و نیک بختی بهرهمند میشد؛ به این صورت، پادشاه مقامی الهی پیدا میکرد و در نتیجه، عموم مردم وجود شخص پادشاه را به عنوان شخص اول کشور میپذیرفتند و از او اطاعت محض میکردند.
پاسخ دیگر:
فرّه ایزدی یا فرّه کیانی در فرهنگ و باورهای ایران باستان، به معنای شکوه، بزرگی، فروغ و نیروی الهی بود که به فرمانروایان شایسته و افراد نیککردار داده میشد. ایرانیان باستان باور داشتند کسی که از فرّه برخوردار باشد، از حمایت و تأیید الهی بهرهمند است و میتواند به فرمانروایی و پیروزی دست یابد.
در دوره هخامنشیان، این باور با مشروعیت پادشاهی ارتباط نزدیکی داشت. شاهان هخامنشی حکومت خود را تنها بر پایه قدرت نظامی نمیدانستند، بلکه معتقد بودند اهورهمزدا آنان را برای فرمانروایی برگزیده و از آنان حمایت میکند. برای نمونه، داریوش بزرگ در کتیبههای خود بارها از اهورهمزدا یاد کرده و پیروزی و پادشاهی خود را به خواست و یاری او نسبت داده است.
از این دیدگاه، شاهی که دارای فرّه و تأیید الهی بود، شایستگی فرمانروایی داشت و وظیفه داشت نظم، عدالت و امنیت را در کشور برقرار کند. بنابراین فرّه ایزدی وسیلهای برای نشان دادن مشروعیت و شایستگی پادشاه نیز به شمار میرفت.
البته باید توجه داشت که مفهوم فرّه ایزدی در دورههای مختلف تاریخ ایران شکلهای گوناگونی پیدا کرد و در متون و باورهای ایرانی، همیشه دقیقاً به یک معنا به کار نرفته است. در مجموع، این مفهوم نشاندهنده پیوند میان فرمانروایی، شایستگی، تأیید الهی و حفظ نظم و عدالت در اندیشه ایران باستان بود.
جواب فعالیت ۲ صفحه ۱۰۱ تاریخ دهم انسانی
با یکدیگر همفکری کنید و پاسخ دهید:
الف- چرا در دوران هخامنشیان مأموران اداره بازرسی و نظارت، به عنوان «چشم و گوش شاه» شناخته میشدند؟
پاسخ: زیرا میبایست همه اخبار مربوط به امور کشوری و محلی مناطق مختلف را به گوش شاه میرساندند، شاه را در جهت نظارت بر کل کشور یاری میکردند و هیچ نکتهای را فروگذار نمیکردند. این مسئولیت معمولاً بر عهده یکی از خویشاوندان نزدیک شاه و یا یکی از درباریان مورد اعتماد و وفادار به او قرار میگرفت. مسئول بازرسی و مأموران تحت فرمانش، به طور مستقیم به بخشهای مختلف قلمرو سر میکشیدند تا اطمینان پیدا کنند که صاحب منصبان حکومتی وظایف خود را به درستی انجام میدهند و اوضاع کشور به سامان است.
ب- در زمان کنونی چه نهادها یا وزارت خانههایی، تقریباً همان وظایفی را انجام میدهند که در آن زمان، مأموران بازرسی انجام میدادند؟
پاسخ:
✔ وزارت ارتباطات
✔ وزارت اطلاعات
✔ سازمان بازرسی کشور
جواب فعالیت ۳ صفحه ۱۰۲ تاریخ دهم انسانی
با توجه به شیوه حکومت اشکانیان، دلیل بیاورید که چرا تشکیلات اداری (دیوان سالاری) در دوران آنان، به گستردگی تشکیلات اداری دوران هخامنشیان و ساسانیان نبود؟
پاسخ: زیرا حکومت اشکانیان مانند حکومتهای هخامنشی یا ساسانی، حکومتی متمرکز نبود تا همه امور در جای مشخص و توسط افراد برگزیده اداره شوند، در این نوع حکومت (ملوک طوایفی) مناطق مختلف دارای اختیارات و نوعی استقلال داخلی بودند و فقط در مواقع ضروری به کمک پادشاه میآمدند.
جواب فعالیت ۴ صفحه ۱۰۴ تاریخ دهم انسانی
با راهنمایی دبیر خود، سه مورد دیگر از نقش برجسههای دوران ساسانی با موضوع دریافت تاج و حلقه شاهی از اهوره مزدا را جستوجو کنید و تصویر آنها را در کلاس نمایش دهید.
پاسخ:
✔ سنگ نگاره بهرام دوم در نقش رستم
✔ سنگ نگاره آناهیتا و نرسی در فارس
✔ مجموعه تاریخی طاق بستان در کرمانشاه
پاسخ: سه نمونه از نقشبرجستههای مهم دوره ساسانی که در آنها موضوع فرمانروایی، تاجگذاری و دریافت حلقه یا نشان شاهی از سوی ایزدان دیده میشود، عبارتاند از:
✔ سنگنگاره بهرام دوم در نقشرستم: در این نقشبرجسته، بهرام دوم همراه با اعضای خانواده و بزرگان درباری به تصویر کشیده شده است و جلوهای از شکوه و قدرت شاهنشاهی ساسانی را نشان میدهد.
✔ سنگنگاره نرسی و آناهیتا در نقشرستم: در این نقشبرجسته، نرسی در برابر ایزدبانوی آناهیتا قرار دارد و حلقه یا نشان شاهی را از او دریافت میکند. این تصویر نشاندهنده ارتباط میان فرمانروایی و تأیید الهی در اندیشه ساسانی است.
✔ نقشبرجسته تاجگذاری اردشیر دوم در طاقبستان: در این نقشبرجسته، اردشیر دوم در کنار اهورهمزدا و مهر (میترا) دیده میشود و حلقه شاهی به او اعطا میشود. این صحنه نشان میدهد که پادشاهی و قدرت شاه از حمایت و تأیید نیروهای مقدس برخوردار دانسته میشده است.
نتیجهگیری: این نقشبرجستهها نشان میدهند که در دوره ساسانی، هنرمندان با نمایش دریافت تاج یا حلقه شاهی از ایزدان، بر مشروعیت الهی پادشاه و ارتباط میان پادشاهی و جهان مینوی تأکید میکردند.
جواب فعالیت ۵ صفحه ۱۰۵ تاریخ دهم انسانی
با راهنمایی دبیر خود، سنگ نوشتههای داریوش یکم را بررسی نمایید و نکتههای مربوط به عدالت و قضاوت را از آنها استخراج و فهرست کنید.
پاسخ:
✔ لزوم راستگویی و مهربانی در عدالت و قضاوت
✔ لزوم اطاعت و همکاری با پادشاهی
✔ نیک منشی و دوری از بیدادگری و…
پاسخ دیگر:
✔ راستگویی و پرهیز از دروغ
✔ مهربانی و رعایت انصاف در قضاوت
✔ مبارزه با بیدادگری و ستم
✔ نیکمنشی و رفتار درست با مردم
✔ حمایت از حق و عدالت
✔ اطاعت و همکاری برای برقراری نظم و امنیت
✔ دوری از دشمنی، کینه و رفتار نادرست
✔ اهمیت نظم و اجرای قانون در جامعه
پرسشهای نمونه صفحه ۱۰۸ تاریخ دهم انسانی
۱- منابع دستِ اوّلی را که در تدوین و تألیف این درس مورد استفاده قرار گرفتهاند، از متن درس استخراج و فهرست نمایید.
پاسخ:
✔ سنگ نوشتهها و لوحهای هخامنشی
✔ نامههای اداری هخامنشی
✔ کتب مادیان هزار دادستان
✔ نوشتههای مورخان یونانی عهد باستان نیز حاوی اطلاعات ارزشمندی در خصوص نظام حکومتی و تشکیلات اداری آن دوران است.
۲- نقش داریوش بزرگ را در طراحی و ساماندهی نظام اداری – سیاسی هخامنشیان، ارزیابی و تحلیل کنید.
پاسخ: داریوش بزرگ نقش بسیار مهمی در طراحی، سازماندهی و تثبیت نظام اداری ـ سیاسی هخامنشیان داشت. او پس از رسیدن به قدرت، برای اداره بهتر سرزمین پهناور هخامنشی، حکومت را منظمتر و متمرکزتر کرد و ساختارهای اداری و مالی مشخصی به وجود آورد.
پادشاهان هخامنشی حکومت خود را به خواست اهورامزدا نسبت میدادند و از این باور برای مشروعیت بخشیدن به فرمانروایی خود استفاده میکردند. در کنار پادشاه نیز گروهی از بزرگان سیاسی، نظامی و اداری حضور داشتند و در مسائل مهم حکومت، مانند جنگ و صلح، با او مشورت میکردند.
در دوره داریوش اول، قلمرو هخامنشیان به گستردهترین اندازه خود رسید. داریوش برای اداره این سرزمین پهناور، کشور را به ساتراپیها (استانها) تقسیم کرد و برای هر ساتراپی، فرمانداری به نام ساتراپ تعیین نمود. همچنین برای جلوگیری از سوءاستفاده و افزایش نظارت، مأمورانی برای کنترل عملکرد ساتراپها در نظر گرفت.
نظام اداری حکومت به دو بخش اصلی تقسیم میشد:
تشکیلات اداری مرکزی: شامل بخشهایی مانند خزانه شاهی، انبارها و دیوان شاهی بود.
تشکیلات استانی یا ساتراپی: شامل استانها و فرمانداران آنها بود که وظیفه اداره مناطق مختلف، جمعآوری مالیات و حفظ نظم را بر عهده داشتند.
دیوان شاهی نیز وظیفه مهمی در نگارش، تنظیم، ثبت و نگهداری نامهها، اسناد و فرمانهای حکومتی داشت. داریوش همچنین با استاندارد کردن مالیاتها، ضرب سکه، ایجاد راههای ارتباطی و سازماندهی نظام پستی، ارتباط میان بخشهای مختلف امپراتوری را آسانتر کرد.
در مجموع، داریوش بزرگ با ایجاد یک نظام اداری منظم، تقسیمبندی ساتراپیها، نظارت بر فرمانداران، ساماندهی امور مالی و تقویت ارتباطات توانست حکومت پهناور هخامنشی را بهتر اداره کند. به همین دلیل، او را یکی از مهمترین طراحان و ساماندهندگان نظام سیاسی و اداری هخامنشیان میدانند.
۳- تفاوت شیوههای حکومت هخامنشیان و اشکانیان را به لحاظ تمرکز و یا عدم تمرکز قدرت، به طور مستدل توضیح دهید.
پاسخ: داریوش تشکیلات استانی یا ساتراپی و شیوه اداره آنها را نیز، از نو سامان داد و قواعد تازهای را برای نظارت و تسلط بیشتر حکومت مرکزی به ساتراپها به وجود آورد. به هر حال نظام سیاسی- اداری که داریوش یکم ایجاد کرد، موجب وحدت بیشتر قلمرو هخامنشیان شد و حکومتی متمرکز و نیرومند پدید آورد. حکومت اشکانی به شکل غیر متمرکز اداره میشد و اداره برخی از سرزمینها و مناطق کشور به صورت موروثی در اختیار پادشاهان کوچک و حاکمان محلی بود که تا حدودی در اداره قلمرو خویش استقلال داشتند. آنان دارای سپاهی بودند و حتی به نام خود سکه ضرب میکردند. آنان برای نشان دادن اطاعت و وفاداری خویش به حکومت اشکانی، با و خراج سالانه پرداخت میکردند و به هنگام جنگ سپاه خود را در اختیارشان میگذاشتند. شیوه غیر متمرکز حکومت اشکانیان حکومت ملوک طوایفی نام داشت.
۴- مجلسهای دوران اشکانیان چه نقشی در اداره امور کشور داشتند و اعضای آنها چه گروه هایی بودند؟
پاسخ: در دوران اشکانی دو مجلس وجود داشت. در یکی از این مجالس، شاهزادگان، بزرگان درباری و نمایندگان هفت خاندان بزرگ و در دیگری پیشوایان دینی یا مُغان حضور مییافتند. اعضای این دو مجلس، پادشاه اشکانی را در اداره کشور کمک میکردند و در تعیین جانشین پادشاه و تصمیم گیری برای جنگ و صلح نقش داشتند.
۵- علل و نتایج گسترش تشکیلات اداری (نظام دیوان سالاری) را در زمان ساسانیان توضیح دهید.
پاسخ: پادشاهان ساسانی به منظور ایجاد تمرکز و افزایش دامنه نظارت و تسلط خود بر مناطق مختلف کشور، از یک سو سپاهی دائمی و نیرومند را تشکیل دادند و از سوی دیگر اقدام به توسعه و تقویت تشکیلات اداری (دیوان سالاری) منسجم و منظمی کردند. در نتیجه این اقدامات، از تعداد حکومتهای موروثی محلی به طور محسوسی کاسته شد و مناطق مختلف کشور به ویژه نواحی جنوبی، مرکزی و غربی آن، تحت نظارت و سلطه مستقیم حکومت ساسانی قرار گرفت. تشکیلات اداری ساسانیان از ادارهها یا دیوانهای مختلفی تشکیل شده بود که در رأس آنها، وزیر بزرگ قرار داشت که به او بزرگ فْرَمادار میگفتند. وزیر تحت نظارت مستقیم پادشاه کار میکرد و مجری فرامین او بود. زمانی که پادشاه در جنگ یا سفر بود، وزیر به عنوان جانشین او کشور را اداره میکرد. وزیر همچنین گاهی فرماندهی سپاه را نیز در جنگ برعهده میگرفت.
۶- وضعیت قضاوت و دادرسی را در زمان هخامنشیان در چهار سطر خلاصه کنید.
پاسخ: قضاوت به دو شکل رسمی و غیررسمی انجام میگرفت. شکل غیر رسمی توسط ریش سفیدان و بزرگان خانوادهها و قبایل و قضاوت رسمی توسط روحانیون زرتشتی و قضاتی بود که از سوی شاه و یا حاکمان منصوب میشدند. در دوره هخامنشی ترکیبی از قوانین و شیوههای دادرسی اقوام ایرانی و نیز اقوام و ملیتهای غیرایرانی تابع امپراتوری هخامنشیان مبنای قضاوت بود. پادشاهان هخامنشی، ملل تابع خود را در تبعیت از قوانین و آداب و رسوم خود آزاد میگذاشتند. در سنگ نوشتههای دوره هخامنشی همواره به نکتهها و مطالبی درباره انصاف، عدالت، راستی و اجتناب از دروغ و بیداد به چشم میخورد.
۷- شباهتها و تفاوتهای سپاهیان اشکانی و ساسانی را از متن درس استخراج و فهرست نمایید.
پاسخ:
شباهت: هر دو حکومت بیشتر متکی بر سواره نظام سنگین اسلحه دار در سپاهشان بودند.
تفاوت: در دوره ساسانیان سواره نظام سبک اسلحه هم وجود داشت. از فیلها هم در جنگها استفاده میکردند اما در دوره اشکانی این موارد وجود نداشت.
سخن پایانی
اگر سوالی درباره جواب درس ۱۱ تاریخ دهم انسانی با موضوع درس««آیین کشور داری»» دارید آن را از قسمت نظرات بپرسید. تیم معلمان ما در اولین فرصت شما را راهنمایی میکنند.
✅ جواب درس دهم تاریخ دهم انسانی
✅ جواب درس دوازدهم تاریخ دهم انسانی
📝
📝 نمونه سوالات پایه دهم
توجه: دانشآموزان عزیز شما میتوانید برای دسترسی آسانتر به مطالب درسی عبارت «سوییتی بلاگ» را در انتهای مطلب مورد نظر خود سرچ(جست و جو) کنید.
نظرات کاربران