سوالات درس اول تاریخ دهم انسانی
در این نوشته جدیدترین سوالات درس ۱ تاریخ دهم انسانی متوسطهی دوم با موضوع درس ««تاریخ و تاریخ نگاری»» قرار گرفته است که شامل سوالات پاسخ کوتاه، تشریحی و جای خالی میباشد.
سوالات درس ۱ تاریخ دهم انسانی
۱- تاریخ چیست؟
پاسخ:
✔ مجموعه حوادث و رویداد هایی است که یک فرد یا یک جامعه از سر گذرانده است.
✔ علم و روشهای علمی است که بهوسیله آن، وقایع گذشته براساس شواهد و مدارک مطالعه و تحلیل میشوند؛ مثلا تاریخ روابط اقتصادی ایران و هند در دوران اشکانیان.
✔ گاهی هم میگوییم منظورمان از آن، تعیینِ « تاریخِ » روز و ماه و سال است، یعنی همان تقویم سالانه. (مثل: ۱۳۹۵/۷/۲ هـ ش = هجری شمسی)
۲- ویژگیهای رویدادهای تاریخی چیست؟
پاسخ:
✔ دور از دسترس و قابل مشاهده نیستند و نمیتوان آنها را به طور مستقیم درک کرد.
✔ تکرار ناپذیرند و قابل تجربه نیستند.
✔ مجزا و مستقل نیستند و با یکدیگر رابطه علت و معلولی دارند.
نکته: انسان در تاریخ، نقش محوری و اساسی دارد و رویدادها و تحولات تاریخی در نتیجه کُنِش(عملکرد و اقدام) متقابل انسانها با یکدیگر و با طبیعت، پدید آمدهاند. نهادها، جوامع، کشورها و در یک کلام تمدن نیز پیامد کُنِشهای فردی و جمعی انسانهاست.
۳- تاریخ چه علمی است؟
پاسخ: علمی است که به مطالعه جنبههای مختلف زندگی انسانها و جوامع گذشته میپردازد و علل و نتایج افکار و اَعمالشان را بررسی و تحلیل میکند.
۴- هدف علم تاریخ چیست؟
پاسخ: شناخت و آگاهی نسبت به زندگی گذشتگان است که شامل تمامی جنبههای فکری، مذهبی، سیاسی، نظامی، اقتصادی، علمی و … میشود.
نکته: قدیمیترین متن تاریخی که تاکنون کشف شده، تکهای از سنگ نوشتهای به خط کهن مصری(هیروگلیف) است. در این سنگ نوشته نام تعدادی از فراعنه و برخی حوادث دوران آنان ذکر شده است. سنگ پالرمو، تکهای از یک ستون سنگی مربوط به پادشاهی کهن مصراست.
۵- دربارهی سنگ نوشتهی بیستون شرحی بنویسید. (سوال جنبهی امتحانی ندارد و برای مطالعه است)
پاسخ: سنگ نوشته بیستون که به دستور داریوش یکم، پادشاه هخامنشی بر سینه کوهی در شهر بیستون از توابع شهرستان هرسین در استان کرمانشاه کنونی کنده شده است، یکی از بزرگترین سنگ نوشته های جهان به شمار میرود. داریوش در این سنگ نوشته به برخی اقدامات خود ازجمله سرکوب گئومات مُغ و… اشاره کرده است. داریوش شاه گوید: این شاهی که گئومات مغ از کمبوجیه (پسر کورش بزرگ) ستانده دیر گاهان در (خاندان) ما بود. آن گئومات مغ آن را از کمبوجیه ستاند. هم پارس، هم ماد، هم سایر کشورها را او تصرف کرد و از آنِ خود نمود. او شاه شد.. سپس من با چند مرد، آن گئومات مغ و آنهایی را که برترین مردانِ دستیار او بودند، کشتم… شاهی را از او ستاندم. به خواست اهَورَه مزدا من شاه شدم.
۶- بنویسید چرا سنگ نوشته بیستون بعنوان یک سند تاریخی معتبر محسوب میشود؟
پاسخ: زیرا اطّلاعات فراوانی از تحولات آن دوران بیان داشته است.
۷- خدای نامه(خدای نامک) چه متنی بوده است؟
پاسخ: کتابهایی بوده که حاوی اسامی و اقدامات شاهان باستان بوده است.
نکته: خدای نامهها از زمان ساسانیان وجود داشته است. نگارش خدای نامهها، نشانهی علاقهی ایرانیها به ثبت حوادث بوده است.
۸- دربارهی کتاب هرودت شرحی بنویسید؟
پاسخ: تاریخ نگاری در مفهوم کامل آن، از قرن پنجم پیش از میلاد در یونان باستان و با ظهور مورّخ بزرگی بنام هرودت(پدر تاریخ) آغاز شد. کتاب تاریخ او که بخش عمده مطالب آن به شرح جنگهای یونان و ایران اختصاص دارد، کهن ترین و کاملترین اثر تاریخی به جا مانده از عصر باستان است.( نام برخی از مورخان دوران اسلامی، عبارت است از طبری، بیهقی و…)
۹- دربارهی تاریخ افسانهای شرحی بنویسید؟
پاسخ: اقوام و جوامع باستانی، حتّی پیش از اختراع خط نیز به سرگذشت پیشینیان خود توجه و علاقه نشان میدادند. از این رو، سرگذشت قوم و اجتماع خود را معمولا از ابتدای آفرینش به صورت شفاهی و سینه به سینه نقل میکردند. این سرگذشت نامهها آمیخته با افسانه و داستانهای حماسی بود و بعدها که تاریخ نگاری آغاز شد، بخشهایی از آنها به کتابهای تاریخی نیز راه یافت.
۱۰- دربارهی شیوهی تاریخ نویسی قدیم شرحی بنویسید؟
پاسخ: تا قرن ۱۹میلادی مورّخان اغلب به تنظیم، ثبت و نگارش وقایع میپرداختند و توجه زیادی به بررسی علل، آثار و نتایج رویدادهای تاریخی نداشتند. همچنین، بیشتر تمرکز آن مورّخان بر بیان حوادث سیاسی و نظامی و شرح حال فرمانروایان بود و به مسائل و موضوعهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی اهمّیتی نمیدادند.
نکته: برخی از وقایع نویسان به عنوان منشی در خدمت شاهان و حاکمان بودند و آنان را در مسافرتها و جنگها همراهی میکردند. علاوه بر این، بعضی از مورّخان درباری به اسناد و مدارک دولتی دسترسی داشتند و میتوانستند از آنها برای ثبت و نگارش رویدادها استفاده کنند.
۱۱- دربارهی شیوه نوین تاریخ نگاری شرحی بنویسید؟
پاسخ: در دوره رنسانس(قرنهای ۱۳ تا ۱۷ میلادی) در اروپا شیوه نوینی در تاریخ نگاری پدید آمد. اساس این شیوه بر سنجش دقیق منابع، استناد به اسناد و مدارک معتبر و دوری از داستان پردازی بود.
۱۲- ویژگیهایی تاریخ نگاری نوین چیست؟
پاسخ:
✔ در این شیوه صرفاً به توصیف و شرح زندگانی و اقدامات فرمانروایان و امور سیاسی و نظامی محدود نمی شود؛ بلکه همه ابعاد زندگی پیشینیان(فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، هنری و…) را در بر میگیرد.
✔ در این شیوه صرفاً به ثبت و نقل رویدادهای گذشته بسنده نمیکند، بلکه زمینهها، علل، نتایج و آثار گوناگون حوادث تاریخی را نیز بررسی و تجزیه و تحلیل مینماید.
✔ در پژوهشهای علمی تاریخ، از یافتههای علوم و فنون مختلف مثل باستانشناسی، جامعه شناسی، فلسفه، جغرافیا، اقتصاد، زبان شناسی و گاهشماری استفاده میشود.
۱۳- نام چند کتاب تاریخی را بنویسید؟
پاسخ:
✔ تاریخ بلعمی
✔ تاریخ جهان گشای جوینی
✔ ناسخ التّواریخ
✔ تاریخ بیهقی
✔ تاریخ طبری
✔ شاهنامه فردوسی
✔ کارنامه اردشیر بابکان
✔ تاریخ هرودت (یونانی)
✔ تاریخ جنگهای ایران و یونان(پروکوپیوس)
✔ کورش نامه گزنفون(یونانی)
۱۴- مراحل پژوهش در تاریخ چیست؟
پاسخ:
✔ انتخاب موضوع؛(معیارهای انتخاب موضوع: تازگی، فایده واثر داشتن، دارای منابع و اطلاعات کافی باشد.)
✔ تدوین پرسشهای تحقیق(پرسشها علاوه بر آنکه هدف پژوهش را مشخص میکنند، مانع از به بیراهه رفتن میشوند.)
✔ شناسایی منابع؛(پس از شناسایی منابع و اسناد تحقیق، میزان اعتبار، دقت و صحت آنها را ارزیابی میکند.)
✔ گردآوری و تنظیم اطلاعات؛(در این مرحله، اطلاعات مربوط به موضوع تحقیق را از منابع و اسناد استخراج، تنظیم و دسته بندی مینماید.)
✔ تحلیل و تفسیراطلاعات؛(شواهدی منابع، اسناد و مدارک)
✔ ارائهی گزارش یافتهها و پژوهش
۱۵- منابع پژوهش علمی در تاریخ از نظر درجه اهمیت و اعتبار را بنویسید.
پاسخ:
الف: منابع دست اوّل یا اصلی
ب: دست دوم یا فرعی
۱۶- منابع دست اوّل یا اصلی در تاریخ کدامند؟
پاسخ: به همه آثاری گفته میشود که در زمان وقوع حادثه یا نزدیک ترین زمان به وقوع آن، نوشته شده اند. به عبارت دیگر، نویسندگان این نوع منابع، خود ناظر رویدادها بودهاند و یا اینکه شرح ماجرا را از شاهدان واقعه شنیدهاند.
۱۷- منبع دست اوّل شامل چه مواردی میشوند؟
پاسخ: علاوه بر منابع مکتوب، تمامی آثار باستانی و تاریخی، شامل بناها، ابزارها، اشیا، سنگ نگارهها و سنگ نوشتهها، سکهها و هر وسیلهای که از گذشته به جای مانده است، به عنوان منبع دست اوّل محسوب میشوند.
۱۸- منابع دست دوم یا فرعی چه منابعی هستند؟
پاسخ: به منابع، تحقیقات و آثاری گفته میشود که مدت ها پس از وقوع رویدادها و با استفاده از منابع دست اوّل، پدید آمدهاند.
۱۹- شهید مطهری دربارهی تاریخ چه گفته است؟
پاسخ: از نظرقرآن، تاریخ بشر و تحولات آن، بر طبق یک سلسله سُنَن(قوانین ثابت) صورت میگیرد و عزت ها، ذلتّ ها، موفّقیت ها و شکست ها، خوشبختی ها و بدبختی های تاریخی، حساب هایی دقیق و منظم دارد و با شناختن آن حساب ها و قانونها میتوان تاریخ حاضر را تحت فرمان درآورد و به سود سعادت خود و مردم از آن بهره گیری کرد.
۲۰- سفارش امام علی به امام حسن درباره اهمیت مطالعه تاریخ را بنویسید؟
پاسخ: فرزندم، هر چند من به اندازه همه آنان که پیش از من بودهاند نزیستهام، امّا در کارهاشان نگریسته ام و در سر گذشتهایشان اندیشیده و در آنچه از آنان مانده، رفته و دیدهام تا چون یکى از ایشان گردیدهام، بلکه با آگاهى که از کارهاشان به دست آوردهام گویى چنان است که با نخستین تا پسینشان به سر بردهام. پس از آنچه دیدم، روشن را از تاریک و سودمند را از زیانبار باز شناختم و براى تو از هر چیز زبده آن را جدا ساختم و نیکویى آن را برایت جست و جو کردم، و آن را که شناخته نبود از دسترس تو به دور انداختم.
۲۱- قرآن دربارهی تاریخ چه سفارش نموده است؟
پاسخ: قصه گذشتگان با ایشان بگوی باشد که تفکر کنند!
۲۲- فواید و کارکردهای مطالعه تاریخ چیست؟
پاسخ:
الف) منبع شناخت و تفکر: با کاوش در گذشته میتوان از تجربیات و اندیشههای مردمان گذشته برای تقویت قدرت شناخت و تفکر بهره گرفت.
ب) بهره گیری از گذشته برای حال و آینده: دامنه شناخت و آگاهی تاریخی فقط محدود به گذشته نمیشود، بلکه به درک زمان حال و ترسیم مسیر آینده نیز کمک میکند؛ زیرا رویدادهای تاریخی اگرچه در زمان معینی در گذشته به وقوع پیوستهاند، امّا آثار، نتایج و پیامدهای آن رویدادها، گذشته، حال و آینده را به یکدیگر پیوند میدهد. مطالعه تاریخ به ما کمک میکند تا بفهمیم که فرهنگها و جوامع بشری چگونه و تحت تأثیر چه عوامل و شرایطی به وجود آمده، پیشرفت کرده و به وضع امروزی رسیدهاند. بدین گونه، علم تاریخ میتواند ما را در ارزیابی و شناخت درست اوضاع و شرایط کنونی جامعه خود و سایرین و نیز ترسیم افق آینده، کمک کند.
پ) تقویت حس میهن دوستی و هویت ملّی: مردمانی که برای نسلهای متوالی، سرگذشت مشترکی داشته و در شادیها و تلخیها، موفقیتها و شکستهای هم شریک بودهاند، به طورطبیعی نسبت به سرزمین و گذشته خود، نوعی احساس علاقه و دلبستگی خاص پیدا میکنند.
۲۳- تکرار فواید یا نتایج یا علل مطالعه تاریخ چیست؟
پاسخ:
۱ـ حفظ میراث فرهنگی
۲ـ گسترش افق دید انسان
۳ ـ تربیت و هدایت انسان
۴ـ خودشناسی
۵ـ پیش بینی آینده
۶ـ شناخت بیشتر انسانها
۷ـ علاقه به میهن و حفظ آن
۸ـ شناخت فرهنگ و تمدن
۹ـ تفاهم و همگرایی جهانی
۲۴- تاریخ چگونه به فهم زمان حال و درک مسائل پیشِ رویِ انسانها و جوامع کمک میکند؟
پاسخ: مطالعه تاریخ به ما کمک میکند تا بفهمیم که فرهنگها و جوامع بشری چگونه و تحت تأثیر چه عوامل و شرایطی به وجود آمده، پیشرفت کرده و به وضعیت امروزی رسیدهاند. بدین گونه، علم تاریخ میتواند ما را در ارزیابی و شناخت درست اوضاع و شرایط کنونی جامعه خویش و سایر جوامع و نیزترسیم افق آینده، کمک کند.
۲۵- تأثیر تاریخ را بر میهن دوستی و تقویت هویت ملّی توضیح دهید.
پاسخ: مردمانی که برای نسلهای متوالی، سرگذشت مشترکی داشته و در شادیها و تلخیها، موفقیتها و شکستهای هم شریک بودهاند، به طور طبیعی نسبت به سرزمین و گذشته خود، نوعی احساس علاقه و دلبستگی خاص پیدا میکنند.
سخن پایانی
اگر سوالی درباره سوالات درس ۱ تاریخ دهم انسانی با موضوع درس ««تاریخ و تاریخ نگاری»» دارید آن را از قسمت نظرات بپرسید. تیم معلمان ما در اولین فرصت شما را راهنمایی میکنند.
✅ سوالات درس دوم تاریخ دهم انسانی
📝 جواب درس اول تاریخ دهم انسانی
📝 نمونه سوالات پایه دهم متوسطه دوم
توجه: دانشآموزان عزیز شما میتوانید برای دسترسی آسانتر به مطالب درسی عبارت «سوییتی بلاگ» را در انتهای مطلب مورد نظر خود سرچ(جست و جو) کنید.
نظرات کاربران