در این نوشته جدیدترین گام به گام درس ۱۰ علوم و فنون ادبی دهم انسانی متوسطه دوم با موضوع «زبان و ادبیات فارسی در سدههای پنجم و ششم و ویژگیهای سبکی آن» قرار گرفته است که شامل جواب صفحات ۸۶ و ۸۷ کتاب درسی میباشد. در ادامه با ما از بخش جواب علوم و فنون ادبی دهم انسانی همراه باشید.
جواب خودارزیابی صفحه ۸۶ علوم و فنون دهم
۱- تحول اساسی شعر این دوره، در چه زمینههایی صورت گرفت؟
پاسخ:
۱) سادگی و روانی کلام جای خود را به پیچیدگی و دشواری داد.
۲) واژگان ترکی و مغولی در بافت شعر فارسی نفوذ کردند.
۳) قالبهای غزل و مثنوی رواج یافتند.
۴) لغات مهجور فارسی نسبت به سبک خراسانی از میان رفتند.
۵) داستانسرایی و منظومههای حماسی رواج بیشتری یافت.
۶) شاعران این دوره به آرایههای ادبی توجه ویژهای داشتند.
۷) مضامین دینی و عرفانی در اشعار این دوره جایگاه ویژهای یافت.
۸) غزل از عشق زمینی فاصله گرفت.
۹) ردیفهای فعلی و اسمی دشوار در سرودهها به کار گرفته شد.
۲- ویژگیهای شعر دوره اوّل و دوم را با هم مقایسه کنید.
پاسخ:
زبانی: در دوره اول (سبک خراسانی) استفاده از کلمات عربی کاهش می یابد، در حالی که در دوره دوم (سبک عراقی) کلمات و ترکیبات عربی زیادی مشاهده می شود. در دوره اول زبان شعر ساده است، اما در دوره دوم سادگی و روانی سخن کمتر میشود.
ادبی: در دوره اول قالب اصلی شعر قصیده است اما در دوره دوم قالب شعر بیشتر غزل و مثنوی است و در دوره اول قافیه و ردیف بسیار ساده است اما در دوره دوم، ردیفهای فعلی و اسمی دشوار در شعر رایج میشود.
فکری: در دوره اول شعر واقع گرایانه است و عاشق بیشتر دنیایی است، اما در دوره دوم عرفان رواج می یابد و معشوق دیگر دنیایی نیست.
۳- دلایل گرایش نویسندگان به فارسی نویسی در این دوره چیست؟
پاسخ:
۱) گسترش عرفان و تصوف.
۲) شکلگیری دولت سلجوقی و بهرهگیری از دبیران و نویسندگان تربیت یافته در خراسان و عراق.
۴- با توجه به این شعر، به پرسشها، پاسخ دهید.
آمد نفََس صبح و سلامت نرسانید
بوی تو نیاورد و پیامت نرسانید
یا تو به دم صبح، سلامی نسپردی
یا صبحدم از رشک، سلامت نرسانید
من نامه نوشتم به کبوتر بسپردم
چه سود که بختم سوی بامت نرسانید
بر باد سپردم دل و جان، تا به تو آرَد
زین هر دو ندانم که کدامت نرسانید
عمری است که چون خاک، جگر تشنه عشقم
و ایّام به من، جرعه جامت نرسانید
خاقانی، ازین طالع خود کام چه جویی؟
کاو چاشنی کام به کامت نرسانید
خاقانی شروانی
الف) دو ویژگی ادبی را بنویسید.
پاسخ:
۱) قالب غزل و قافیه در مصراع اول و مصراعهای زوج آمده
۲) تکرار قافیهی مصراع اول در مصراع چهارم (ردّالقافیه)
۳) کاربرد ردیف فعلی (نرسانید)
۴) توجه بیشتر به آرایههای ادبی مانند استعاره و تشخیص (نفس صبح، دم صبح، باد، خاک، ایام)
۵) کاربرد آرایهی عکس (دم صبح و صبح دم)
۶) کاربرد تشبیه (چون خاک جگر تشنهی عشقم)
۷) واجآرایی و واژه آرایی
۸) کاربرد مراعات نظیر
۹) ذکر تخلص در پایان غزل
ب) کدام ویژگیهای زبانی در شعر دیده میشود؟
پاسخ:
۱) سادگی زبان شعر
۲) کمی لغات عربی و بیگانه
۳) کمی لغات مهجور و دشوار
۴) استفاده از ترکیبات نو مانند چاشنی کام
۵) فارسی بودن اغلب واژهها
پ) قلمرو فکری این غزل را بررسی کنید.
پاسخ:
۱) معشوق زمینی است.
۲) به احوال شخصی و مسائل روحی توجه شده است.
۳) شعر واقعگرا میباشد.
۴) بیان غم و اندوه شاعر از دوری از معشوق و سرزنش طالع خویش.
۵) بیان نامرادی و ناکامی شاعر و پیام درون گرایی.
۵- کدام یک از ویژگیهای نثر این دوره را، در متن زیر، میبینید؟
«آوردهاند که به فلان شهر، درختی بود و در زیر درخت، سوراخ موش، و نزدیک آن، گربهای خانه داشت؛ و صیّادان آنجا بسیار آمدندی. روزی صیّاد دام بنهاد. گربه در دام افتاد و بماند و موش به طلب طعمه از سوراخ بیرون رفت. به هرجانب برای احتیاط، چشم میانداخت و راه سره میکرد، ناگاه نظر برگربه افگند. چون گربه را بسته دید، شاد گشت. در این میان از پس نگریست. راسویی از جهت او کمین کرده بود؛ سوی درخت التفاتی نمود. بومی قصد او داشت. بترسید و اندیشید که اگر بازگردم، راسو در من آویزد و اگر برجای قرار گیرم، بوم فرود آید و اگر پی شتر روم، گربه در راه است. با خود گفت: درِ بلاها باز است و انواع آفت به من محیط و راه مخوف، و با این همه، دل از خود نشاید برد… .» کلیله و دمنه، نصرالله منشی
پاسخ:
۱) استفاده از آرایه های ادبی: استعاره و تشخیص در انسان انگاری موش/ مراعات النظیر: گربه، موش، بوم، شتر / استعاره: درِ بال / کنایه: دل بردن (کنایه از خود را باختن)
۲) رواج نثر داستانی و تمثیلی: حکایت بالا تمثیلی است.
۳) به کار گیری واژههای مهجور عربی: التفات، مخوف
۴) حذف افعال به قرینه: درختی بود و زیر درخت، سوراخ موش (بود) که حذف به قرینه لفظی دارد.
سخن پایانی
اگر سوالی دربارهی جواب درس دهم علوم و فنون ادبی دهم انسانی متوسطهی دوم با موضوع «موازنه و ترصیع» دارید، میتوانید در بخش نظرات بپرسید تا تیم معلمان ما در اولین فرصت شما را راهنمایی کنند.
✅ جواب درس نهم علوم و فنون ادبی دهم انسانی
✅ جواب درس یازدهم علوم و فنون ادبی دهم انسانی
📝 نمونه سوالات پایه دهم متوسطه دوم
توجه: دانشآموزان عزیز شما میتوانید برای دسترسی آسانتر به مطالب درسی عبارت «سوییتی بلاگ» را در انتهای مطلب مورد نظر خود سرچ(جست و جو) کنید.
