در این نوشته جدیدترین گام به گام درس ۱ علوم و فنون ادبی دهم انسانی متوسطه دوم با موضوع «مبانی تحلیل متن» قرار گرفته است که شامل جواب صفحات ۱۹ و ۲۰ کتاب درسی میباشد. در ادامه با ما از بخش جواب علوم و فنون ادبی دهم انسانی همراه باشید.
جواب خودارزیابی صفحه ۱۹ علوم فنون دهم انسانی
۱- مفهوم «متن» را با ذکر دو مثال توضیح دهید.
هر چیزی که ذهن انسان را درگیر کند و ما را وادار به اندیشیدن کند، متن است. هرگاه سخن از متن می شود هدف و مقصود ما فقط نوشتن و خواندن نیست بلکه متن می تواند هر یک از حواس پنچ گانه باشد (به طور مثال حس بویایی یک نوع متن است. حس چشایی به نوع خود یک متن است)، اگر هر یک از این حواس خوانده شود به آن متن شنیداری و خوانداری گفته می شود و در این کتاب مقصود از متن آثار ادبی و شعر است.
پاسخ: یا اینکه مثلاً وقتی در ماشین نشستهایم و صدای رادیو یا بوی نان تازه از نانوایی میآید، ذهن ما مشغول پردازش این اطلاعات میشود. پس صداها، بوها و هر چیز دیگری که به ما معنا میدهد، نوعی متن محسوب میشود.
۲- یکی از آسانترین و کاربردی ترین شیوهها در بررسی و تحلیل متن چیست؟
پاسخ: بررسی آن متن در سه قلمرو زبانی، ادبی و فکری میباشد.
۳- با توجه به قلمرو فکری، دیدگاه خود را درباره محتوا و موضوع سروده زیر بنویسید.
آب را گل نکنیم؛
در فرودست انگار، کفتری میخورد آب
یا که در بیشه دور، سیرهای پَر میشوید
یا در آبادی، کوز های پُر میگردد.
آب را گل نکنیم؛
شاید این آب روان، میرود پای سپیداری، تا فرو شوید اندوه دلی؛
دست درویشی شاید، نانِ خشکیده فرو برده در آب … .
سهراب سپهری
پاسخ: متن مذکور نوعی متن عرفانی است که در آن شاعر بر آن است تا با استفاده از بینش عرفانی و یاری طبیعت، مهربانی و محبت را میان همه رویدادهای زندگی پدید آورد. شاعر در این شعر از شهر آرزوهایش و آرمانیاش میگوید و خوش بین است. آب مثالی برای پاکی و زندگی است و گل نماد نادرستی و زشتی است. روح بزرگ سهراب سپهری در این سروده مشهور است.
۴- در خوانش دقیق شعر زیر، به چه نکاتی باید توجه کرد؟
نهنگی بچه خود را چه خوش گفت:
به دین ما حرام آمد کرانه
به موج آویز و از ساحل بپرهیزد
همه دریاست ما را آشیانه
اقبال لاهوری
پاسخ: ابتدا با چشم خوانی، نگاهی کلی از آغاز تا پایان به شعر میاندازیم. پس از آن متن را از ابتدا تا انتها بدون توقف برای تشخیص لحن و ریتم آن می خوانیم. پس از آشنایی با لحنی مناسب که که روایی – داستانی و اندرزی است، میخوانیم.
۵- سروده زیر را بخوانید و با توجّه به قلمرو ادبی، «کنایه، تشبیه، تشخیص، مَثَل و مراعاتنظیر» را شناسایی کنید.
هرکه زین گلشن، لبی خندانتر از گل بایدش
خاطری فارغ ز عالم چون توکل بایدش
خُردهای از مال دنیا در بساط هر که هست
جبهه وا کردهای پیوسته چون گُل بایدش
هر که میخواهد که از سنجیده گفتاران شود
بر زبان، بندگرانی از تأمّل بایدش
صبر بر جور فلک کن تا برآیی روسفید
دانه چون در آسیا افتد تحمل بایدش
قطره آبی که دارد در نظر گوهر شدن
از کنار ابر، تا دریا تنزّل بایدش
صائب تبریزی
پاسخ:
کنایه: خردهای در بساط داشتن (مال اندک)، جبههٔ واکرده داشتن (خوش رویی و خوش اخلاقی)، روسفید برآمدن (موفق و ممتاز شدن)، گوهر شدن (با ارزش شدن)
تشبیه: خاطر فارغ به توکل، جبههٔ واکرده به گل تشبیه شدهاند.
تشخیص: خندان بودن گل، جبهه گشاده بودن گل، صبور و شکیبا بودنِ دانه، این که قطر، خیال گوهر شدن در سر دارد.
مَثَل: دانه جون در آسیا افتد تحمل بایدش
مراعاتنظیر: آب، ابر، گلشن، گل/ قطره، گوهر، دریا/ آسیاب، دانه.
۶- در ادامه سوالات درس اول علوم و فنون دهم انسانی از شما خواسته شده است که با توجه به متن زیر، به پرسشها پاسخ دهید.
شنیدم که خلیفهای خوابی دید، بر آن جمله که پنداشتی که همه دندانهای او بیرون افتادی به یک بار. بامداد، خوابگزاری را بخواند و پرسید که: «تعبیر این خواب چیست؟» مُعبَّر گفت: «زندگانی امیر، دراز باد، همه اَقربای تو پیش از تو بمیرند، چنان که کس از تو بازنماند.» خلیفه گفت: «این مرد را صد چوب بزنید؛ چرا بدین دردناکی سخن اندر روی من بگفت؟! چه اگر همه اقربای من پیش از من بمیرند، پس آنگاه، من که باشم؟!»
خوابگزاری دیگر بیاوردند. همین خواب با وی بگفت. خوابگزار گفت: «بدین خواب که امیر گفت، دلیل کند که خداوند، دراز زندگانی تر از همه اقرابای خویش بود.» خلیفه گفت: «تعبیر از آن بیرون نشد (سخن همان است)؛ امّا از عبارت تا عبارت، بسیار فرق است؛ این مرد را صد دینار بدهید.»
قابوس نامه
الف) دو ویژگی زبانی را استخراج کنید.
پاسخ:
کاربرد (ی) استمراری در آخر فعل به جای (می) استمراری در اول فعال
کاربرد دستور تاریخی
کاربرد اندر به جای در
استفاده از واژهی عربی اقربا به جای نزدیکان
سادگی و روانی جملات
ب) چه عاملی سبب شد خلیفه، رفتاری متفاوت با دو خوابگزار داشته باشد؟
پاسخ: تفاوت در شیوهی بیان، توجه به موقعیت سخن و انتخاب و گزینش کلمات و اصل بلاغت موجب شد خلیفه از دو گفته برداشتهایی متفاوت داشته باشید.
۷- حکایت زیر را بخوانید و آن را از دید قلمرو ادبی و فکری، بررسی کنید.
روزی شخصی پیش بهلول، بیادبی نمود. بهلول او را ملامت کرد که چرا شرط ادب به جا نیاوردی؟ او گفت: «چه کنم؟ آب و گِل مرا چنین سرشتهاند.» گفت: «آب و گلِ تو را نیکو سرشتهاند، امّا لگد کم خورده است!» لطایف الطّوایف
پاسخ:
قلمرو ادبی:
مراعات نظیر: آب و گل
تضاد: بی ادب و ادب
مجاز: آب و گل مجاز از انسان
تلمیح: بهلول
کنایه: لگد کم خورده است
ضرب المثل: آب و گل مرا چنین سرشتهاند
قلمرو فکری:
نویسنده به شیوه ای طنز می گوید که سرشت همهی انسان ها به خوبی خلق شده است. آموزش افراد را برتر و متفاوت می کند. به اهمیت تربیت اخلاقی و به نکوهش بیادبی میپردازد.
سخن پایانی
اگر سوالی دربارهی جواب درس اول علوم و فنون ادبی دهم انسانی متوسطهی دوم با موضوع «مبانی تحلیل متن» دارید، میتوانید در بخش نظرات بپرسید تا تیم معلمان ما در اولین فرصت شما را راهنمایی کنند.
✅ جواب درس دوم علوم و فنون ادبی دهم انسانی
📝 نمونه سوالات پایه دهم متوسطه دوم
توجه: دانشآموزان عزیز شما میتوانید برای دسترسی آسانتر به مطالب درسی عبارت «سوییتی بلاگ» را در انتهای مطلب مورد نظر خود سرچ(جست و جو) کنید.
