در این نوشته جدیدترین سوالات درس ۷ تاریخ دهم انسانی متوسطه‌ی دوم با موضوع درس ««مطالعه و کاوش در گذشته‌های دور»» قرار گرفته است که شامل سوالات پاسخ کوتاه، تشریحی و جای خالی می‌باشد. در ادامه با ما از بخش سوالات درس تاریخ دهم انسانی همراه باشید.
سوالات درس ۷ تاریخ دهم انسانی
۱- درباره‌ی پیشینه پژوهش در تاریخ ایرانِ باستان شرحی بنویسید.
پاسخ: در ابتدا مورّخان ایرانی بر پایه ترجمه خدای نامه‌های متعلق به دوران ساسانی و نیز داستان‌های شاهنامه فردوسی، تاریخ ایران در‌عهد باستان را می‌نوشتند. در واقع نوشته‌های آنان، ترکیبی از افسانه و واقعیت بود.
۲- مورّخان، تاریخ عصر باستان را به چند دوره تقسیم می‌کردند؟
پاسخ:
✔ پیشدادیان
✔ کیانیان
✔ اشکانیان
✔ ساسانیان
۳- افسانه، قصه، داستان یا اسطوره به چه معنا است؟
پاسخ: این واژه‌ها اگرچه هر کدام معنای خاص و ریشه لغوی مخصوص خود را دارند، امّا تقریباً همگی به معنا و مفهوم داستان یا سرگذشت خیالی و غیر واقعی به کار می‌روند.
۴- آیا افسانه‌ها همه غیر‌واقعی هستند؟ توضیح دهید؟
پاسخ: محققان درباره اینکه محتوای افسانه‌ها به کلّی غیر واقعی است یا نه، اتفاق نظر ندارند. بیشتر آنان بر این عقیده هستند که افسانه‌ها بر اساس واقعیت‌های تاریخی ساخته شده‌اند، امّا با گذشت زمان تغییر کرده و به شکل افسانه و اسطوره درآمده‌اند.
۵- در ابتدا مورّخان چه شناختی درباره‌ی سلسله‌های پادشاهی ایران باستان داشتند؟
پاسخ: مورّخان تا دویست سال پیش، تنها از تاریخ ساسانیان اطّلاع و شناخت نسبتاً خوبی داشتند و سلسله و شاهان اشکانی را تا حدودی می‌شناختند، امّا چندان شناختی از سلسله‌های ایلام، ماد و هخامنشیان نداشتند.
۶- در ابتدا مورخان درباره‌ی پاسارگاد چگونه می‌اندیشیدند؟
پاسخ: مورخان همچنین پاسارگاد، پایتخت کورش را به حضرت سلیمان پیامبر منسوب می‌نمودند و آرامگاه بنیان گذار سلسله هخامنشی را قبر مادر حضرت سلیمان می‌شمردند.
۷- چرا مردم در ابتدا پایتخت هخامنشیان را تخت جمشید(افسانه های ایران) می‌دانستند؟
پاسخ: مورّخان تا دویست سال پیش، چندان شناختی از سلسله‌های ایلام، ماد و هخامنشیان نداشتند و کورش داریوش هخامنشی را نمی‌شناختند؛ از این رو، پارسه یا پرسپولیس، پایتخت هخامنشیان را به جمشید، پادشاه افسانه‌های ایران، نسبت میدادند و این مکان تاریخی را تخت جمشید می‌نامیدند.
۸- در دوره‌ی صفویه چه تحوّلی در امر باستان شناسی ایجاد شد و چرا؟
پاسخ: در آن زمان، نویسندگان و محققان اروپایی به واسطه نوشته‌های هرودت و …، اخبار و آگاهی قابل توجهی درباره ایران باستان داشتند. به همین دلیل با کنجکاوی در جست‌وجوی بناها و آثار تاریخی دوره هخامنشی به خصوص در فارس بودند.
۹- در دوره‌ی قاجاریه چه تحوّلی در امر باستان شناسی ایجاد شد؟(یا چرا در دوره‌ی قاجاریه زمینه‌ی کاوش‌های باستان شناسی در ایران بیشتر فراهم شد؟)
پاسخ: با گسترش روابط ایران و اروپا در دوره قاجاریه، اروپاییان بیشتری به ایران آمدند و روز به روز بر تعداد بازدیدکنندگان خارجی از آثار و مکان‌های تاریخی(به خصوص تخت جمشید، پاسارگاد و شوش) افزوده شد. بدین‌گونه، زمینه برای انجام کاوش‌های باستان‌شناسی در ایران فراهم آمد.
۱۰- چه زمانی فرانسه به کاوش‌های باستان‌شناسی در ایران روی آوری؟
پاسخ: با خوانده شدن خط میخی(توسط یک انگلیسی در زمان محمّد شاه قاجار)، علاقه اروپاییان به فعّالیت‌های باستان‌شناسی در ایران بیشتر شد. دولت فرانسه اجازه حفاری و سپس امتیاز انحصاری کاوش‌های باستانی را در سرتاسر ایران به دست آورد.
۱۱- در سال ۶.۱۳ شمسی، چه تحوّلی در کاوش‌های باستان‌شناسی ایران رُخ داد؟
پاسخ: در سال ۶.۱۳ شمسی، کاوش‌های باستان‌شناسی از انحصار فرانسویان خارج شد و باستان شناسان برجسته‌ای از کشو‌های مختلف مانند ارنست هرتسفلد آلمانی و آرتور پوپ آمریکایی شروع به فعّالیت نمودند و دامنه کاوش‌های باستان‌شناسی وسیع‌تر شد. به تدریج نسلی از باستان شناسان زبده ایرانی پرورش یافتند و شروع به کار کردند.
۱۲- نتایج و دستاوردهای کاوش‌ها و تحقیقات جدید را تشریح کنید؟
پاسخ:
✔ کمک کرد تا سلسله‌های پادشاهی بهتر و بیشتر شناخته شوند و امکان تشخیص تاریخِ واقعی از افسانه، تا حدودی فراهم آمد.
✔ کاوش‌ها نشان داد که چندین هزار سال پیش از مهاجرت اقوام آریایی، ساکنان فلات ایران به یک جانشینی و کشاورزی روی آورده و تمدن نسبتاً پیشرفت‌های را بنیان نهاده بودند.
✔ یکی دیگر از نتایج تحقیقات دو قرن گذشته، تقسیم بندی جدیدی بود که مورّخان از تاریخ ایران در دوره باستان ارائه کردند.
۱۳- دوران‌های تاریخ ایران کدامند؟
پاسخ:
الف: دوران پیش از تاریخ
ب: دوران تاریخی: ۱ـ پیش از آریایی‌ها، ۲ـ دوران حکومت آریایی‌ها(شامل: ایلام، ماد، هخامنشیان، سلوکیان، اشکانیان، ساسانیان.)
۱۴- منابع تحقیقِ تاریخ را نام ببرید.
پاسخ:
۱- منابع دست اوّل یا اصلی(شامل نوشتاری + غیر نوشتاری) ابزارها و …
۲- منابع دست دوّم یا فرعی.
۱۵- منابع دست اوّل منابع دست اوّل یا اصلی به چند دسته تقسیم می‌شوند؟
پاسخ: منابع نوشتاری، منابع غیر‌نوشتاری
۱۶- منابع غیر نوشتاری در تاریخ، چه منابعی هستند؟(به چه منابعی غیر نوشتاری می‌گویند؟)
پاسخ: این منابع، شامل تمامی آثار مادی و دست ساخته‌هایی می‌شود که از ایرانیان باستان بر جای مانده است. ابزارها، ظروف، اشیا و بقایای بناهای مختلف مانند کاخ‌ها، آتشکده‌ها، پل‌ها، آب بندها، کاروانسرا‌ها و… . این منابع، منبع دست اوّل برای پژوهش در آن دوره به حساب می‌آیند.
۱۷- ابزارها، ظروف، اشیا و بقایای بناها، کاخ‌ها، آتشکده‌ها، پل‌ها، آب بندها، کاروانسرا‌ها و… جزء چه منابعی هستند؟ و چه فوایدی دارند؟
پاسخ: منابع دست اوّل، این منابع، حاوی اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی ایران باستان هستند و ابعاد مختلف دانش، فنون، مهارت‌ها و خلّاقیت‌های ایرانیان را در این عصر آشکار می‌نمایند.
۱۸- به نظر شما چرا آثار و اشیای متعلق به دوران پیش از تاریخ، نقشی کلیدی در شناخت این دوره دارند؟
پاسخ: زیرا در آن دوره خط اختراع نشده بود و ما فقط می‌توانیم به وسیله این اشیاء از گذشته آگاهی‌هایی به دست آوریم.
۱۹- آثار و بناهای باستانی، حاوی چه اطلاعاتی درباره گذشته هستند؟
پاسخ: حاوی اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی ایران باستان هستند و ابعاد مختلف دانش، فنون، مهارت‌ها و خلّاقیت‌های ایرانیان آن اعصار را روشن می‌سازد.
۲۰- اشیا و ابزارهای باستانی چه اطلاعاتی درباره سازندگان و استفاده کنندگان این آثار در اختیار محققان قرار می‌دهند؟
پاسخ: این اشیاء ابعاد مختلف دانش، فنون، مهارت‌ها و خلّاقیت‌های ایرانیان آن اعصار را روشن می‌سازد.
۲۱- با توجه به روابطی که میان ایران با یونان و روم در دوران باستان وجود داشته است، استدلال کنید که چرا یک مورّخ و محقّق نباید تمام نوشته‌های مورّخان یونانی و رومی درباره ایران را بی‌چون و چرا بپذیرد؟
پاسخ: زیرا مدت‌ها بین ایران با آن دو کشور جنگ و درگیری وجود داشته و محقّقان آنها به احتمال زیاد درباره‌ی تمدن و مردمان ایران باستان نظرات درستی ندارند و نظراتشان مغرضانه است.
۲۲- منابع نوشتاری در مطالعات تاریخی کدامند(منظور از منابع نوشتاری چیست؟)
پاسخ: منظور از منابع نوشتاری، تمامی انواع نوشتاری است که درباره رویدادهای تاریخی ایران در عهد باستان نگارش یافته‌اند و یا اینکه می‌توان از آنها اطلاعات و شواهد تاریخی به دست آورد.
۲۳- برجسته‌ترین منابع نوشتاری را نام ببرید؟
پاسخ: سنگ نوشته‌ها، گل نوشته‌ها، سالنامه‌ها و کتاب‌های تاریخی، ادبی، دینی و جغرافیایی.
۲۴- منابع نوشتاری تاریخ ایران در عصر باستان را می‌توان به چند گروه تقسیم کرد؟
پاسخ: دو گروه نوشته‌های ایرانی و نوشته‌های غیر ایرانی
۲۵- مهمترین منابع نوشتاری غیر ایرانی کدامند؟
پاسخ: کتاب‌های مورّخان یونانی(هرودت و گزنفون) و رومی(پروکوپیوس) + تورات(بیشتر درباره کوروش هخامنشی)
۲۶- درباره‌ی منابع نوشتاری ایرانی تاریخ ایران در عصر باستان شرحی بنویسید.
پاسخ: اگرچه ایرانیان باستان همچون یونانیان و رومیان در نوشتن کتاب‌های تاریخی موفق نبودند، امّا شواهد زیادی وجود دارد که ثبت و ضبط وقایع و حوادث مهم، مورد توجه آنها بوده است و دبیران مخصوصی به این کار اشتغال داشته‌اند. بنابراین، در ایرانِ باستان، هرچند وضعیت تاریخ نگاری مطلوب نبوده و مورّخان بزرگی پا به عرصه نگذاشته‌اند، امّا به گفته هرودت، ایرانیان از شعور و آگاهی تاریخی بالایی برخوردار بوده‌اند.
۲۷- یکی از دلایل ضعف تاریخ نگاری در ایران باستان را تشریح کنید؟
پاسخ: شاید یکی از دلایل این باشد که سنّت شفاهی، بسیار مقبول تر و پسندیده تر از سنت کتابت بوده است. علاقه و عادت به حفظ سینه به سینه مطالب در قرن‌ها و حتی هزاره‌ها، لزوم ثبت و نگارش آنها را در درجه اهمیت کمتری قرار داده است. سنگ نوشته‌ها و لوح‌های گِلی مهم ترین منابع نوشتاری دوره‌ی هخامنشیان هستند. علاوه بر سنگ نوشته‌های تخت جمشید، بیش از سی هزار لوح گِلی به زبان ایلامی کشف گردیده که درباره اوضاع اقتصادی و اجتماعی و تشکیلات اداری دوره هخامنشیان مطالب ارائه می‌دهند.
۲۸- درباره‌ی سنگ نوشته ی بیستون شرحی بنویسید.(سنگ نوشته بیستون حاوی چه مطالبی است؟)
پاسخ: پنج ستون از سنگ نوشته بیستون که در حقیقت گزارشی تاریخی محسوب می‌شود، به شرح وقایع دوران آغازین فرمانروایی داریوش بزرگ و سرکوب شورش‌های نواحی گوناگون اختصاص دارد.
۲۹- لوح‌های گِلی تخت جمشید به چه زبانی است و حاوی چه مطالبی است؟
پاسخ: علاوه بر‌سنگ نوشته‌های تخت جمشید، بیش از سی هزار لوح گِلی به زبان ایلامی کشف گردیده که درباره اوضاع اقتصادی و اجتماعی و تشکیلات اداری دوره هخامنشیان مطالب ارائه می‌دهند.
۳۰- از دوره ساسانی چه آثاری باقی مانده است؟
پاسخ:
۱: از دوره ساسانی تعداد سنگ نوشته بر جای مانده است.(مثل سنگ نوشته شاپور یکم در کعبه زرتشت در نقش رستم که شرح جنگ‌های این پادشاه با رومیان را بازگو می‌نماید.)
۲: همچنین در این دوره، کتاب‌هایی در موضوع‌های تاریخی، دینی، ادبی و جغرافیایی نگارش شده که برخی از آنها از بین رفته و برخی به جا مانده‌اند.
۳: خدای نامه‌ها از مهمترین نوشته‌های تاریخی ساسانی بودند و در واقع تاریخ عمومی سرزمین و مردم ایران از آغاز آفرینش تا اواخر حکومت ساسانی بودند.
نکته: از دوره ساسانی نیز تعداد زیادی سنگ نوشته بر جای مانده که رویدادهای تاریخی را گزارش می‌کنند. از آن جمله است سنگ نوشته شاپور یکم در کعبه زرتشت در نقش رستم که شرح جنگ‌های این پادشاه با رومیان را بازگو می‌نماید.
۳۱- خدای نامه‌ها چه منابع یا نوشته‌هایی هستند؟
پاسخ: خدای نامه‌ها از مهمترین نوشته‌های تاریخی دوره ساسانی به شمار می‌روند و در واقع تاریخ عمومی سرزمین و مردم ایران از آغاز آفرینش تا اواخر حکومت ساسانی بودند. محتوای خدای‌نامه‌ها، آمیخته با افسانه و قصّه‌های کهن بوده(مطالب راجع به دوره ساسانی در آنها با واقعیات تاریخی انطباق دارد.)
۳۲- محتوای خدای نامه‌ها چیست؟
پاسخ: محتوای خدای‌نامه‌ها، آمیخته با افسانه و قصّه‌های بوده و مطالب دوره ساسانی آنها با واقعیات تاریخی انطباق دارد.
۳۳- تاریخ ایران باستان چه زمانی و چگونه نوشته شد؟(مورّخان مسلمان ایران تاریخ ایران باستان چگونه نوشتند؟)
پاسخ: در قرون نخستین هجری مورّخان مسلمان ایران مانند طبری، دینوری و … با استفاده از ترجمه‌های که از خدای نامه‌ها به عربی شده بود، اقدام به نگارش تاریخ ایران باستان کردند. این نوشته‌ها تا دویست سال پیش همچنان منبع اصلی مطالعه و شناخت تاریخ ایران باستان بودند.
۳۴- منابع دست دوم در تاریخ چه منابعی هستند؟
پاسخ: منابع دست دوم یا تحقیقات عمدتاً شامل انواع مختلفی از کتاب‌ها، مقاله‌ها، پایان نامه‌های تحصیلی و طرح‌های پژوهشی می‌شود که در دویست سال اخیر توسط محققان، اعم از مورّخان و باستان شناسان و زبان شناسان ایرانی و غیر ایرانی نوشته شده است.
سخن پایانی
اگر سوالی درباره سوالات درس ۷ تاریخ دهم انسانی با موضوع درس ««مطالعه و کاوش در گذشته‌های دور»» دارید آن را از قسمت نظرات بپرسید. تیم معلمان ما در اولین فرصت شما را راهنمایی می‌کنند.
✅ سوالات درس ششم تاریخ دهم انسانی
✅ سوالات درس هشتم تاریخ دهم انسانی
📝 جواب درس هفتم تاریخ دهم انسانی
📝 نمونه سوالات پایه دهم متوسطه دوم
توجه: دانش‌آموزان عزیز شما می‌توانید برای دسترسی آسان‌تر به مطالب درسی عبارت «سوییتی بلاگ» را در انتهای مطلب مورد نظر خود سرچ(جست و جو) کنید.
