در این نوشته جدیدترین سوالات درس ۱۱ تاریخ دهم انسانی متوسطه‌ی دوم با موضوع درس ««آیین کشورداری»» قرار گرفته است که شامل سوالات پاسخ کوتاه، تشریحی و جای خالی می‌باشد. در ادامه با ما از بخش سوالات درس تاریخ دهم انسانی همراه باشید.
سوالات درس ۱۱ تاریخ دهم انسانی
۱- تشکیلات اداری دوره ماد چگونه بود؟
پاسخ: از نحوه اداره کشور و تشکیلات اداری در دوران ماد به دلیل کمبود اسناد و شواهد مکتوب، بسیار دشوار است. به نظر می‌رسد که شاهان ماد به تقلید از شاهان پیشین و معاصر خود حکومت می‌کردند و احتمالا دربار و تشکیلات اداری محدود و کوچکی داشته‌اند که شامل پادشاه و برخی صاحب منصبان درباری، فرماندهان نظامی و حاکمان محلی می‌شده است.
۲- منابع اطلاعاتی در مورد شیوه کشورداری هخامنشی را نام ببرید.
پاسخ: سنگ نوشته‌ها و لوح‌های گلی هخامنشی و نیز نوشته‌های مورخان یونانی عهد باستان، حاوی اطلاعات ارزشمندی در خصوص نظام حکومتی و تشکیلات اداری آن دوران هستند.
۳- نقش شاه در تشکیلات سیاسی هخامنشی را بیان کنید.
پاسخ: در رأس تشکیلات سیاسی و اداری هخامنشیان، پادشاه قرار‌داشت که از اختیارات فراوانی در اداره امور کشور برخوردار بود. پادشاه هخامنشی و به ویژه داریوش، ادعا می‌کردند که به خواست اهورا مزدا به مقام پادشاهی دست یافته‌اند و به یاری او بر کشور فرمان می‌رانند.
۴- در دوره هخامنشی، شاه معمولا با چه کسانی مشورت می‌کرد؟
پاسخ: یک گروه مشورتی شامل بلند پایگان سیاسی، نظامی، اداری و احتمالا مذهبی و حقوقی در کنار پادشاه حضور داشتند که وی درباره مسائل مهم حکومتی به ویژه جنگ و صلح با آنان مشورت می‌کرد.
۵- چرا هخامنشیان نیازمند شیوه‌های جدید مملکت داری بودند؟
پاسخ: هخامنشیان برای اداره قلمرو پهناور حکومت خود که شامل سرزمین‌های گوناگون با اقوام، فرهنگ‌ها و آداب و رسوم متفاوت می‌شد، نیازمند شیوه‌های مدیریتی تازه و تشکیلات حکومتی کارآمدی بودند.
۶- شیوه مدیریتی کورش بزرگ چگونه بود؟ کوروش برای مدیریت چه شیوه‌ای به کار برد؟
پاسخ: کورش، از تشکیلات و تجربه‌های اداری حکومت‌های پیشین، برای اداره امور کشور استفاده کرد و شیوه جدیدی از فرمانروایی خردمندانه را که مبتنی بر احترام به دین و فرهنگ مردم سرزمین‌های فتح شده و مشارکت آنان در حکومت بود، به این ترتیب وفاداری و پشتیبانی آنان را نسبت به خود جلب کند.
۷- داریوش اول برای اداره بهتر کشور، چه اقداماتی کرد؟ چه کسی بنیان‌گذار و طراح اصلی نظام سیاسی ـ اداری حکومت هخامنشیان شناخته می‌شود؟
پاسخ: او نظام اداری منظم و کارآمدی را پدید آورد. از این رو، وی به عنوان بنیان‌گذار و طراح اصلی نظام سیاسی ـ اداری حکومت هخامنشیان شناخته می‌شود همچنین داریوش بنیان‌گذار و طراح اصلی نظام سیاسی ـ اداری حکومت هخامنشیان شناخته می‌شود.
۸- بخشهای نظام سیاسی ـ اداری که داریوش یکم ایجاد کرد را بیان کنید؟
پاسخ:
یکم: تشکیلات اداری مرکزی (شامل خزانه شاهی، انبار شاهی و دیوان شاهی)
دوم: تشکیلات استانی یا ساتراپی
۹- تشکیلات اداری مرکزی دوره داریوش هخامنشی را توضیح دهید؟
پاسخ: تشکیلات اداری مرکزی در درون دربار هخامنشی در پایتخت، ساماندهی شده بود و اجزای اصلی آن را خزانه شاهی، انبار شاهی و دیوان شاهی تشکیل می‌دادند. هریک از این اجزا تحت اداره یکی از نجبای بلند پایه مادی و یا پارسی قرار داشت.
۱۰- اجزای اصلی تشکیلات اداری مرکزی دوره داریوش هخامنشی را بنویسید؟
پاسخ: خزانه شاهی، انبار شاهی، دیوان شاهی
۱۱- وظیفه دیوان شاهی در دوره هخامنشی را بیان کنید.
پاسخ: دیوان شاهی وظیفه مهم نگارش، تنظیم، ثبت و نگهداری نامه‌ها، اسناد و نوشته‌های دولتی را برعهده داشت. در این دیوان تعداد زیادی از دبیران و منشیان کار می‌کردند که به زبان‌ها و خط‌های رایج در سرزمین‌های تابعه هخامنشیان آشنا بودند.
۱۲- در زمان هخامنشیان وظیفه بازرسی و نظارت بر عملکرد مقام‌ها و مأموران دولتی چگونه صورت می‌گرفت؟
پاسخ: این وظیفه در پایتخت و شهربی‌ها( ساتراپی‌ها) برعهده یکی از خویشاوندان نزدیک شاه و یا یکی از درباریان مورد اعتماد و وفادار به او قرار می‌گرفت.
۱۳- در زمان هخامنشیان، مسئول بازرسی و مأموران تحت فرمانش به عنوان چشم و گوش شاه معروف بودند.
۱۴- در زمان هخامنشیان مسئول بازرسی و مأموران او« چشم و گوش شاه» وظیفه خود را چگونه انجام می‌دادند؟
پاسخ: آنان به طور منظم به بخشهای مختلف قلمرو سر می‌زدند تا اطمینان پیدا کنند که صاحب منصبان حکومتی وظایف خود را به درستی انجام می‌دهند. (سازمان بازرسی = بَرید)
۱۵- داریوش هخامنشی چه تحولی در تشکیلات استانی ایجاد کرد؟
پاسخ: او آنها را از نو سامان داد و قواعد تازه‌ای را برای نظارت و تسلط بیشتر حکومت به وجود آورد.
۱۶- نظام سیاسی – اداری که داریوش تأسیس کرد، چه نتیجه‌ای داد؟
پاسخ: موجب وحدت بیشتر قلمرو هخامنشیان شد و حکومتی متمرکز و نیرومند پدید آورد.
۱۷- تشکیلات دیوانی و تقسیمات کشوری ایران در زمان سلطه سلوکیان چگونه بود؟
پاسخ: آنان بخش عمده‌ای از این تشکیلات را از هخامنشیان گرفتند، تقسیمات کشوری همانند هخامنشیان بود و قلمرو آنها هم به شهربی‌ها(ساتراپی‌ها) تقسیم شده بود، مالیات گیری مانند زمان هخامنشی بود، آنان به سیاست مدارای دینی شاهان هخامنشی ادامه دادند. (ساتراپی = شَهرَبی یا شهربانی / ساتراپ = شَهرَب یا شهربان.)
۱۸- خاندان اشکانی به اتکاء چه کسانی به قدرت رسیدند؟
پاسخ: آنان به اتکاء جنگاوران قبایل صحراگرد شرق ایران به قدرت رسیدند.
۱۹- معروفترین خاندان‌های دوران اشکانی را نام ببرید.
پاسخ: خاندان کارَن یا قارَن در نهاوند، سورَن در سیستان، و مهران در ری.
۲۰- در دوران اشکانی چند مجلس وجود داشت؟
پاسخ: دو مجلس، در یکی از این مجالس، شاهزادگان، بزرگان درباری و نمایندگان هفت خاندان بزرگ؛ و در دیگری پیشوایان دینی یا مُغان حضور می‌یافتند.
۲۱- اعضای مجالس اشکانی چه کسانی بودند؟
پاسخ: در یکی از این مجالس، شاهزادگان، بزرگان درباری و نمایندگان هفت خاندان بزرگ و در دیگری پیشوایان دینی یا مُغان حضور می‌یافتند.
۲۲- وظایف و یا اختیارات مجالس اشکانی را بنویسید.
پاسخ: اعضای این دو مجلس، پادشاه اشکانی را در اداره کشور کمک می‌کردند و در تعیین جانشین پادشاه و تصمیم گیری برای جنگ و صلح نقش داشتند.
۲۳- حکومت اشکانی به چه شکل اداره می شد؟ (یا درباره شیوه اداره حکومت اشکانیان توضیح دهید.)
پاسخ: شیوه حکومت اشکانیان به شکل غیر متمرکز بود. اداره برخی از سرزمین‌ها و مناطق کشور به صورت موروثی در اختیار پادشاهان کوچک و حاکمان محلی بود که تا حدودی در اداره قلمرو خویش استقلال داشتند. آنان دارای سپاه بوده و حتی برخی بنام خود سکه ضرب می‌کردند. این شاهان محلی، به شاه اشکانی باج و هنگام جنگ، سپاه خود را در اختیار اشکانیان قرار می‌دادند. به این شیوه اداره حکومت، شیوه حکومت ملوک طوایفی می‌گفتند.
۲۴- شیوه حکومت اشکانیان، غیر متمرکز(ملوک طوایفی) بود. امروزه به این شیوه فدرال می‌گویند.
۲۵- پادشاهان ساسانی به منظور ایجاد تمرکز و افزایش دامنه نظارت و تسلط خود بر مناطق مختلف کشور، چه کردند؟
پاسخ: آنها از یک سو سپاهی دائمی و نیرومند تشکیل دادند و از سوی دیگر اقدام به توسعه و تقویت تشکیلات اداری منسجم و منظمی کردند. در نتیجه از تعداد حکومت‌های موروثی محلی کاسته شد و مناطق مختلف کشور، تحت نظارت و سلطه مستقیم حکومت ساسانی قرار گرفت.
۲۶- در رأس تشکیلات اداری(یا دیوان سالاری) ساسانیان وزیرِ بزرگ قرار داشت؟
پاسخ: که به او بزرگ فرْماندار می‌گفتند. او زیر نظر مستقیم شاه کار می‌کرد و مجری فرامین او بود. زمانی که پادشاه در جنگ یا سفر بود، وزیر بزرگ (بزرگ فرماندار) به عنوان جانشین شاه کشور را اداره می‌کرد. وزیر همچنین گاهی فرماندهی سپاه را نیز در جنگ به عهده می‌گرفت.
۲۷- درباره تشکیلات اداری ساسانیان شرحی بنویسید.
پاسخ: در رأس تشکیلات اداری(یا دیوان سالاری) ساسانیان، وزیرِ بزرگ قرار داشت که به او بزرگ فرََْماندار می‌گفتند. او زیر نظر مستقیم شاه کار می‌کرد و مجری فرامین او بود. زمانی که پادشاه در جنگ یا سفر بود، وزیر بزرگ(بزرگ فرماندار) به عنوان جانشین شاه کشور را اداره می‌کرد. وزیر همچنین گاهی فرماندهی سپاه را نیز در جنگ به عهده می‌گرفت. دبیران نقش ممتاز و بسیار مهمی در تشکیلات اداری ساسانی داشتند.
۲۸- دبیران ساسانی در مرکز آموزشی به نام دبیرستان آموزش می‌دیدند.
پاسخ: کار اصلی دبیران نگارش فرمان‌ها، نامه‌ها و اسناد و ثبت و ضبط آنها بود، ولی کارهای دیگری مانند گردآوری و تألیف خدای نامک هم جزو وظایف ایشان بود.
۲۹- کار اصلی دبیران ساسانی چه بود؟
پاسخ: نگارش فرمان‌ها، نامه‌ها و اسناد و ثبت و ضبط آنها بود(و گاه گردآوری و تألیف خدای نامک هم بود.)
۳۰- محل درس خواندن دبیران ساسانی چه نام داشت؟
پاسخ: دبیرستان( دبیران در بخشهای مختلف تشکیلات اداری، مالیاتی، قضایی و نظامی کار می‌کردند.)
۳۱- به رئیس دبیران ساسانی چه می‌گفتند؟
پاسخ: ایران دبیربد یا دبیران مهست.
۳۲- قلمرویی که ساسانیان بر آن فرمان میراندند، ایرانشهر نامیده می‌شد.
۳۳- قلمرو ساسانیان( ایرانشهر) چگونه و توسط چه کسانی اداره می‌شد؟
پاسخ: قلمرو ساسانیان( ایرانشهر) به چندین کوره ( یا استان) تقسیم شده بود که اعضای خاندان شاهی، یا افرادی از خاندان‌های بزرگ، و یا فرماندهان نظامی بر آنها حکومت می‌کردند.
۳۴- درباره جایگاه عهد، پیمان و عدالت در ایران باستان(ایران قبل اسلام) شرحی بنویسید.
پاسخ: نام ایزدِ پیمان و قانون و پشتیبان نظم اجتماعی، مهر یا میترا بود. یکی از اصول مهم اندیشه ایرانی، پایبندی به عهد و پیمان بود. ایرانیان باستان همچنین به عدالت و راستی اهمیت بسیار می‌دادند و یکی از آرمان‌های آنان این بود که فرمانروایی عادل بر آنان حکومت کند. در ایران باستان، قوانین، بیشتر از عرف و عادات و اعتقادات قومی ایرانیان و به ویژه اوستا(کتاب دینی زرتشتیان) گرفته شده بود.
۳۵- منابع قوانین ایران باستان چه بود؟
پاسخ: قوانین، در ایران باستان، بیشتر از عرف و عادات، و از اعتقادات قومی ایرانیان، و به ویژه اوستا ( کتاب زرتشتیان) گرفته شده بود.
۳۶- در ایران باستان، قضاوت به چند شکل انجام می‌گرفت؟
پاسخ: به دو شکل؛ رسمی(روحانیون، قضات شاهی) و غیر رسمی(ریش سفیدان و بزرگان خاندان و قبایل).
۳۷- داریوش در زمینه نظامی و نوسازی سپاه چه اقداماتی انجام داد؟
پاسخ:
۱: او در زمینه نظامی، نیروی ویژه ده هزار نفری به نام سپاه جاویدان(جوانان برومند پارسی) تشکیل داد که هیچگاه از تعدادشان کم نمی‌شد چون هر وقت سرباز یا فرماندهی بازنشسته یا کشته می‌شد، فوراً فرد جدیدی جایگزینش می‌شد.
۲: تأسیس نیروی دریایی در خلیج فارس، دریای سرخ و دریای مدیترانه.
۳۸- در ایران باستان، قضاوت رسمی، بر عهده چه کسانی بود؟
پاسخ: برعهده روحانیون زرتشتی و نیز قضاتی بود که از سوی شاه و یا حکام منصوب می‌شدند.
۳۹- روحانیون زرتشتی در ایران باستان، به کدام اختلافات رسیدگی می‌کردند؟
پاسخ: آنها بیشتر به اختلافات حقوقی و مدنی رسیدگی می‌کردند.
۴۰- قُضات شاهی در ایران باستان، به چه جرم‌هایی رسیدگی می‌کردند؟
پاسخ: آنها به جرایم سیاسی و نظامی رسیدگی می‌کردند.
۴۱- در ایران باستان، کدام قوانین خیلی سخت و بدون ملاحظه اجرا می‌شد؟
پاسخ: قوانین مربوط به نظم عمومی، نافرمانی و خیانت به شاه و کشور حتی در مورد شاهزادگان و دیگر اعضای خاندان شاهی.
۴۲- آیا در دور هخامنشی، قدرت و اختیارات پادشاه در محاکمه افراد مطلق بود؟
پاسخ: خیر، از اشارات نویسندگان یونانی معلوم می‌شود که در دوران هخامنشی قوانینی وجود داشته که قدرت و اختیارات پادشاه را محدود می‌کرده است. مثلا هرودت به قانونی ایرانی اشاره می‌کند که براساس آن، شاه نباید کسی را به سبب یکبار مرتکب جرمی شدن به مرگ محکوم نماید. همچنین برخی از پادشاهان هخامنشی (مانند کمبوجیه و خشایار شاه) درباره قانونی بودن برخی از کارهای خود با قضات شاهی مشورت می‌کرده‌اند.
۴۳- مبنای قضاوت در دوره هخامنشی چه بود؟
پاسخ: ترکیبی از قوانین و شیوه‌های دادرسی اقوام ایرانی و غیر ایرانی تابعِ امپراتوری هخامنشیان.(هخامنشیان ملل تابعِ خود را در تبعیت از قوانین و آداب و رسوم خود آزاد می‌گذاشتند.)
۴۴- درباره وضعیت دادرسی در دوران ساسانی شرحی بنویسید.
پاسخ: در دوره ساسانی، تشکیلات قضایی گسترش یافت و نقش روحانیان زرتشتی در امور قضایی بیشتر از گذشته افزایش یافت.(گروهی از روحانیان زرتشتی که با قوانین دینی و احکام عرفی آشنایی داشتند، عهده دار امور قضاوت بودند.)
۴۵- دهیوکَ( دیااکو = موسس حکومت ماد)، در زمینه نظامی و جنگ آوری چه کرد؟
پاسخ: او اقدام به تشکیل سپاهی کرد. او به منظور مقابله با هجوم آشوری‌ها، هگمتانه (همدان کنونی) را به صورت دژی نظامی درآورد و استحکامات و قلعه‌های متعددی بنا کرد.
۴۶- هُووَخشترَه(سومین پادشاه ماد) در زمینه نظامی و جنگ آوری چه کرد؟
پاسخ: او سپاه خود را به دسته‌های کمان داران، نیزه داران و سواران تقسیم کرد و در کنار آنان دسته‌های پشتیبانی، تدارکات و یگان‌های بارکش قرار داد.(سلاح‌های سپاه ماد شامل خنجر، سرنیزه، سپر، شمشیر، تیر و کمان و زوبین بوده است.)
۴۷- وضعیت سپاه هخامنشی قبل از داریوش یکم چگونه بود؟
پاسخ: سپاه هخامنشی تا زمان داریوش یکم متکی بر واحدهای مختلف پیاده نظام بود که از قبایل، اقوام و ملل تابعه، به آن پیوسته بودند.
۴۸- سورنا با چه روشی بر سپاه کراسوس رومی در جنگ حران پیروز شد؟
پاسخ: با روش ایجاد هراس از طریق صدای طبل.
۴۹- گروه‌های مختلف سپاه هخامنشی را براساس اهمیت نام ببرید؟
پاسخ:
۱ـ سپاه جاویدان(جوانان پارسی)
۲ـ سواره نظام(که نیزه دار بودند.)
۳ـ پیاده نظام
۵۰- چرا به گروهی از سپاه هخامنشی، سپاه جاویدان می‌گفتند؟
پاسخ: چون هر‌گاه سرباز یا فرماندهی بازنشسته یا کُشته می‌شد، فوراً فردی جایگزین او می‌شد.
۵۱- اعضای سپاه جاویدان داریوش، چه کسانی بودند؟
پاسخ: جوانان برومند پارسی بودند که آموزش‌های ویژه‌ای دیده بودند.
۵۲- داریوش در کدام نواحی نیروی دریایی تشکیل داد؟
پاسخ: در خلیج فارس، دریای سرخ و دریای مدیترانه.
۵۴- فرماندهی ناوهای جنگی هخامنشی چه کسانی بودند؟
پاسخ: پارسیان و مادی‌ها
۵۵- در نیروی دریایی هخامنشی چه کسانی خدمت می‌کردند؟
پاسخ: دریانوردان ملل مختلف تابع امپراتوری، از جمله فنیقی‌ها، سوری‌ها، مصری‌ها، قبرسی‌ها و مردمان آسیای صغیر در نیروی دریایی هخامنشیان خدمت می‌کردند.
۵۶- اساس تشکیلات نظامی اشکانیان چه گروهی بودند و چرا اهمیت داشتند؟
پاسخ: سواره نظام چابکی بود که در هنگام سواری(با تیر و کمان، و نیزه) تیراندازی می‌کرد و باعث از هم پاشیدن لشکر دشمن می‌شد.
۵۷- دلیل توانمندی سواره نظام اشکانی، چه بود؟
پاسخ: گذشته صحرا‌گردی شان بود که به آنان تواناییِ تیر اندازی با کمان، در حین سوار کاری، را داده بود.
۵۸- فایده کاربرد صدای طبل در حملات اشکانی چه بود؟
پاسخ: استفاده از صدای طبل نیز در آغاز حملات سپاه اشکانی معمولا وحشت بسیاری در لشکر دشمن ایجاد می‌کرد و نظم آنها را به هم می‌ریخت.(سورنا سردار معروف اشکانی با همین روش هراس بزرگی در سپاه کراسوس رومی ایجاد کرد و در نبرد حرّان پیروز شد.)
۵۹- درباره ارتشتارستان توضیحاتی دهید.
پاسخ: در دوران ساسانی، مدارسی به نام ارتشتارستان وجود داشت که افراد ارتش در آنجا آموزش می‌دیدند. شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد در آن زمان، کتابچه‌هایی با موضوعات تخصصی درباره آموزش‌های نظامی از قبیل تشکیلات قشون، فنون جنگ، تیراندازی با کمان، تغذیه سپاهیان و مراقبت از اسبان وجود داشته که مربیان از آنها در آموزش سربازان استفاده می‌کرده‌اند.
۶۰- درباره وضعیت سپاه ساسانی شرحی دهید.
پاسخ: در آن زمان سپاه دائمی و مجهزی به وجود آمد. اصلی ترین بخش این سپاه را سواره نظام سنگین اسلحه زره پوش تشکیل می‌داد که به آن اسَواران گفته می‌شد. سر تا پای اسَواران با زره‌های فلزی پوشیده شده بود و حتی اسب‌هایشان نیز پوشش زرهی داشتند. بخش دیگری از سپاه ساسانی را سواره نظام سبک اسلحه که افراد آن مجهز به کمان بودند، تشکیل می‌داد. پیاده نظام ساسانی عمدتاً شامل روستاییانی بود که اسلحه و تجهیزات مناسبی نداشتند و به لحاظ نظامی، چندان اهمیتی به آنان داده نمی‌شد. از جمله ابتکارات نظامی ساسانیان، استفاده از فیل در جنگ‌ها بود. نیروی دریایی ساسانی از ابتدای تأسیس این سلسله به وجود آمد. در دوران ساسانی، مدارسی به نام ارتشتارستان وجود داشت که افراد ارتش در آنجا آموزش می‌دیدند. در آن زمان، کتابچه‌هایی با موضوعات تخصصی نظامی از قبیل تشکیلات قشون، فنون جنگ، تیراندازی با کمان، تغذیه سپاهیان و مراقبت از اسبان وجود داشته که مربیان از آنها در آموزش استفاده می‌کرده‌اند.
۶۱- اردشیر بابکان و جانشینان او، از نیروی دریایی چه استفاده‌هایی می‌بردند؟
پاسخ: آنها برای برقراری امنیت و تحکیم سلطه خود بر خلیج فارس و دریای عمان و سواحل جنوبی آن استفاده کردند.
۶۲- خسرو انوشیروان با استفاده از نیروی دریایی چه کرد؟
پاسخ: او یمن را از اشغال حبشیان که از سوی امپراتوری روم شرقی (رقیب ساسانیان) حمایت می‌شدند، نجات داد و با باب المندب و خلیج عدن را تحت تسلط خود درآورد.
سخن پایانی
اگر سوالی درباره سوالات درس ۱۱ تاریخ دهم انسانی با موضوع درس ««آیین کشورداری»» دارید آن را از قسمت نظرات بپرسید. تیم معلمان ما در اولین فرصت شما را راهنمایی می‌کنند.
✅ سوالات درس دهم تاریخ دهم انسانی
✅ سوالات درس دوازدهم تاریخ دهم انسانی
📝 جواب درس یازدهم تاریخ دهم انسانی
📝 نمونه سوالات پایه دهم متوسطه دوم
توجه: دانش‌آموزان عزیز شما می‌توانید برای دسترسی آسان‌تر به مطالب درسی عبارت «سوییتی بلاگ» را در انتهای مطلب مورد نظر خود سرچ(جست و جو) کنید.
